ένα επαναστατικό προφυλακτικό

Αν και η Πόλη του Μεξικού είναι γνωστή ως “Το Τέρας” (όχι χωρίς λόγο, φυσικά), για μένα επεφύλαξε εξαρχής μια όμορφη ερωτική ιστορία: πριν ένα χρόνο και κάτι ψιλά σε ένα ζαπατιστικό καρακόλ γνώρισα το μετέπειτα γκομενάκι μου, και στο πούλμαν που με έφερνε στην Πόλη του Μεξικού (και εγκαταλείποντας την Τσιάπας) μού πρόσφερε φιλοξενία στο σπίτι του, από το οποίο σας γράφω, μιας κι έχει γίνει και δικό μου σπίτι.

Αναζητώντας λοιπόν προφυλακτικά για να σβήσουμε τον ακόρεστο σεξουαλικό μας πόθο ανακάλυψα ότι αν και οι τιμές στο Μεξικό είναι 3-5 (ίσως και παραπάνω) φορές κάτω από τις ελληνικές, οι τιμές των προφυλακτικών ήταν οι ίδιες! Αναζητώντας λύσεις (μέχρι και στο e-bay μπήκα) βρέθηκα σε ένα προφυλακτικάδικο με τοποθεσία κλειδί κοντά στο Πανεπιστήμιο του Μεξικού για να συνειδητοποιήσω με λύπη μου ότι και εκεί είχαν τις ίδιες τιμές. Ωστόσο μια διαφήμιση κίνησε την προσοχή μου.

ο υποδιοικητής Μάρκος διαφημίζει προφυλακτικά της Brigada Callejera (Ομάδα του δρόμου)

Παρό,τι αμφέβαλλα και παρό,τι δεν είχε μεγάλη διαφορά στην τιμή, αγόρασα ένα πακέτο και ήρθα σπίτι να το ψάξω. Και ανακάλυψα την καταπλητική δουλειά της Brigada Callejera!

Πρόκειται για ένα “αυτόνομο” εγχείρημα, όπως αυτοπροσδιορίζεται (με την έννοια της πλήρους αυτοδιαμόρφωσής του και της απόρριψης κρατικής παρέμβασης) που αριθμεί ήδη 22 χρόνια ζωής. Ξεκίνησε από ένα πρότζεκτ για πρόληψη του AIDS από κοινωνιολόγους, όπου οι συμμετέχοντες συνειδητοποίησαν ότι ένας από τους λόγους εξάπλωσης του ιού ήταν η τιμή των προφυλακτικών που ήταν πραγματικά απαγορευτική. Μετά από διάφορες περιπέτειες να εξασφαλίσουν δωρεάν προφυλακτικά, η ομάδα αποφάσισε να βγάλει τα δικά της. Προηγήθηκε έρευνα αρκετών μηνών για την μορφή των προφυλακτικών (πάχος, είδος λιπαντικού, χρώμα, μυρωδιά, γεύση κλπ) στο οποίο συμμετείχαν πολλές εργαζόμενες/-οι στο χώρο του σεξ. Το όνομά του, Encanto, δηλαδή Απόλαυση, συζητιόταν επί τρεις μήνες.

Η ομάδα επεκτάθηκε στο Μεξικανικό Δίκτυο Εργασίας στο Σεξ που πλέον έχει συνεργασίες με ομάδες σχεδόν σε όλη τη χώρα. Στην πρωτεύουσα έχει δύο δικές του κλινικές! Ενώ στις δημόσιες κλινικές τα ραντεβού για εξετάσεις κλείνονται για αρκετούς μήνες μετά, στις δικές τους έχουν τα αποτελέσματα σε μια βδομάδα! Από το 2006 η ομάδα μπήκε στην Άλλη Καμπάνια που λάνσαρε ο Εθνικοαπελευθερωτικός Ζαπατιστικός Στρατός:

“εμείς δεν είμαστε πόρνες. Πόρνες και πόρνοι είναι όσοι πουλιούνται στους πλούσιοιυς για να κάνουν νόμους που οφελούν τους ισχυρούς και βλάπτουν τους φτωχούς. Εκεί πάνω είναι όσοι και όσες πουλούν την αξιοπρέπειά τους, όχι εμείς. Αξιώνουμε να μας σέβονται“. (όχι παίζουμε!) Ο αγώνας τους για σεβασμό και δικαιώματα, συνδέθηκε με τον αγώνα ενάντια στον καπιταλισμό, τον νεοφιλελευθερισμό και την πατριαρχία.

"Δεν πρόκειται να φύγουμε από τους δρόμους. Οι γωνίες ανήκους σε όσους/-ες που τις δουλεύουν". Πορεία εργαζομένων στο σεξ διαμαρτυρόμενων για προσπάθειες "εκκαθαρισμού". Το σύνθημα παραφράζει το σύνθημα των ζαπατιστών του 1910 (που πήραν και οι νεοζαπατίστας) "οι γη ανήκει σε όσους τη δουλεύουν". πρωτομαγιά 2011

Πριν από 5-6 χρόνια έβγαλαν σε συνεργασία με τις ζαπατιστικές κοινότητες ένα καταπληκτικό εγχειρίδιο (που είχα την ευτυχία να ξεφυλλίσω πριν λίγες μέρες) σεξουαλικής αγωγής με τίτλο “Η Άλλη Καμπάνια στη σεξουαλική και αναπαραγωγική υγεία για την αντίσταση των ιθαγενών και των αγροτών στο Μεξικό”. Σε αυτό, με σχήματα και εικόνες, περιγράφονται η ανθρώπινη φυσιολογία, η αναπαραγωγική διαδικασία, η αντισύλληψη, η έκτρωση (που σημειωτέον είναι παράνομη σε όλο το Μεξικό εκτός από την Πόλη του Μεξικού. Οι ζαπατίστας έχουν ανακοινώσει ότι τη δέχονται), η απόλαυση και το δικαίωμα στο σεξ, καθώς και στην επιλογή του αριθμού των παιδιών (μεγάλο ζήτημα για τις ιθαγενικές κοινότητες, στο οποίο οι γυναίκες δεν είχαν δικαίωμα γνώμης).

Εκτός από τις κλινικές, που χρηματοδοτούνται από την πώληση προφυλακτικών, το δίκτυο διαθέτει προφυλακτικάδικα, παραδίδει εργαστήρια σε εργαζόμενες/-ους στο χώρο του σεξ, τα οποία δίνουν καταρτισμένες εργαζόμενες στο χώρο του σεξ, πρόγραμμα για διατροφή σε όσες κερδίζουν λίγα, υποστήριξη για τα παιδιά τους ώστε να τελειώνουν το σχολείο, υποστήριξη για όσες/-ους δεν μπορούν να δουλέψουν. Μιλάμε για καταπληκτική οργάνωση!

"έχουμε μάθει ότι όντας εργαζόμενες στο χώρο του σεξ είμαστε γυναίκες με αξιοπρέπεια". Από αυτή τη συνάντηση στο Apizaco, Tlaxcala, βγήκε το κάλεσμα της Άλλης Καμπάνιας προς τις εργαζόμενες στο σεξ.

Επίσης οργανώνονται σε συνεταιρισμούς ούτως ώστε να αποφεύγουν τις τσατσάδες και τους νταβατζήδες. Νοικιάζουν ξενοδοχεία και τα κέρδη τα μοιράζονται όλες οι συμβαλλόμενες/-οι. Φαίνεται ωστόσο ότι κάποια από αυτά έχουν ναυαγήσει, μιας και κάποιες/-οι αναπαράγουν τις πρακτικές εκμετάλλευσης τις οποίες είχαν συνηθίσει και από τις οποίες αγωνίζονταν να ξεφύγουν.

Τα προφυλακτικά είναι πολύ καλής ποιότητας, σε μαυροκόκκινη συσκευασία, και σε εξαιρετική τιμή (κατόπιν δοκιμής το λέω, όχι αερολογίες). Ο λόγος που εγώ είχα αγοράσει ακριβά το κουτί των προφυλακτικών ήταν γιατί παρενέβαινε μεσάζοντας. Στα δικά τους μαγαζιά έχουν άλλες τιμές, ενώ κάνουν ειδικές προσφορές σε εργαζόμενες/-ους στο χώρο του σεξ και ιδιοκτήτες ξενοδοχείων.

Η αλήθεια είναι ότι από τότε που επέστρεψα στο Μεξικό δεν έχουμε υποστηρίξει την ομάδα, καθώς φρόντισα να απαλλοτριώσω ικανό αριθμό προφυλακτικών από ελληνικά σουπερμάρκετ. Αν πάει για καλό σκοπό, ναι να το πληρώσουμε, αλλιώς πρέπει να δίνεται δωρεάν. Αυτής της γνώμης είμαι…

Πάρτε κι έναν Manu Chao για κλείσιμο: Me llaman calle (με λένε δρόμο)

Eθνική Πορεία Eιρήνης: 90 χλμ., 4 μέρες, Κουερναμπάκα-Πόλη Μεξικού

"Όχι άλλο αίμα", στο λόγκο που λάνσαραν οι μεξικανοί γελοιογράφοι με επικεφαλής τον Rius στην εκστρατεία κατά της στρατιωτικοποίησης που ξεκίνησαν το Γενάρη

Τέσσερις μέρες, 90 χλμ., Κουερναμπάκα-Πόλη Μεξικού. Ένας σκοπός, χιλιάδες σιωπηλοί διαδηλωτές σε μια διαμαρτυρία καταπέλτη ενάντια στον πόλεμο κατά του εμπορίου ναρκωτικών και το οργανωμένο έγκλημα που έχει κηρύξει από το 2006 ο εν ενεργεία πρόεδρος του Μεξικού, Φελίπε Καλντερόν, βγάζοντας το στρατό στους δρόμους. Έναν πόλεμο που αριθμεί ήδη 40.000 θύματα σύμφωνα με τις επίσημες εκτιμήσεις.

Επικεφαλής ο ποιητής και δημοσιογράφος Javier Sicilia, του οποίου ο γιος βρέθηκε νεκρός στις 28 του Απρίλη μαζί με άλλα έξι άτομα, δεμένος χειροπόδαρα και με εμφανή σημάδια βασανισμού. Ένας ακόμη, του οποίου όμως η περίπτωση βρήκε το δρόμο της στα ΜΜΕ, του οποίου ο πατέρας είχε φωνή και κατάφερε να ξεκινήσει μια εκστρατεία που έδωσε φωνή στους συγγενείς των θυμάτων των οποίων ο φόβος και ο αποκλεισμός τους κράτούσε φιμωμένους.

90 χλμ. πλάι σε ανθρώπους με ιστορίες τρόμου. Μια πορεία που μέχρι να φτάσει στην Πόλη του Μεξικού είχε μέσο όρο ηλικίας πάνω από 40, καθώς τα θύματα στην πλειονότητά τους είναι νεαρά. Δίπλα μου περπατούσε κάποιος που δολοφόνησαν την κόρη του, πίσω κάποιος που στις 6 Γενάρη εξαφανίστηκε όλη η οικογένειά του (2 κόρες, σύζυγος και η οικειακή βοηθός), πιο μπροστά οι συγγενείς των δολοφονημένων και εξαφανισμένων κοριτσιών και γυναικών στην Πόλη Χουάρεζ που έχουν σχηματίσει το σύλλογο “Δικαιοσύνη για τις κόρες μας”, λίγο πιο πίσω οι συγγενείς του βρεφονηπειακού σταθμού ABC που κάηκε στις 9 Ιουνίου του 2009 σκοτώνοντας 49 πιτσιρίκια στην

πρώτη μέρα της πορείας, ώρα 12:14

πολιτεία της Σονόρα κι αφήνοντας άλλα 70 με αναπνευστικά προβλήματα (Κίνηση για Δικαιοσύνη “5 Ιουνίου”). Με ένα τεράστιο πανό ακολουθούσε η οικογένεια από το Λε Μπαρόν, μορμονική κοινότητα η οποία βίωσε μια απαγωγή και δυο δολοφονίες. Ξεχώριζε ο πατέρας του παλικαριού που η αστυνομία ξυλοκόπησε μέχρι θανάτου. Σιωπηλά συμμετείχε η Όγλα Ρέγιες, οικογένεια υπερασπιστών ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Πόλη Χουάρεζ, της οποίας πολλά μέλη έχουν δολοφονηθεί. Όλα εγκλήματα με ένα κοινό χαρακτηριστικό: έχουν μείνει ατιμώρητα και οι διαδικασίες για τη διαλεύκανσή τους είναι μάλλον σκοτεινές. Σε δύο τουλάχιστον περιπτώσεις εξαφανίσεων, με συγγενείς των οποίων μίλησα, υπήρχαν κάμερες ασφαλείες τα βίντεο των οποίων επίσης εξαφανίστηκαν.

Η πορεία ήταν εξαιρετικά οργανωμένη, με συνεχή τροφοδότηση των περιπατητών από αυτοκίνητα που έρχονταν από την Κουερναμπάκα με νερά και πορτοκάλια

Ξεκινήσαμε ίσως 400 άτομα από την Κουερναμπάκα στις 5 Μαΐου, τη δεύτερη μέρα ήμασταν τουλάχιστον οι διπλάσιοι και όταν πλέον βρισκόμασταν στο Ζόκαλο, την κεντρική πλατεία της Πόλης του Μεξικού, οι εκτιμήσεις λένε ότι ήμασταν 190.000. Να ήταν μια από αυτές τις μέρες που αισθάνεσαι ότι ζεις ιστορία;

Καθαρισμός όπως τον κάνουν οι ιθαγενείς του μεξικού. Με αυτό το καρακόλ (κοχύλι-σαλιγκάρι) ξυπνούσαμε το πρωί. Η σημαία πίσω, είναι των ιθαγενών της Βολιβίας.

Για πρώτη φορά στην ιστορία του Μεξικού η μεσαία τάξη διάλεξε μια μορφή αγώνα των αγροτών, που έφευγαν από την περιφέρεια για να έρθουν στις πόλεις. Ο πόνος ένωσε άτομα χωρίς πρότερη εμπειρία οργάνωσης, φέρνοντάς τους σε επαφή με οργανωμένες ομάδες και ανοίγοντας την πιθανότητα ριζοσπατικοποίησης του λόγου και της ανάλυσής τους. Το εγώ του καθενός ενωνόταν σ’ ένα εμείς που βάδιζε προς την πρώτη σημαντική νίκη του. Οι συμμετέχοντες έδειχναν τη δέσμευσή τους σε κάθε χιλιόμετρο που διάνυαν. Παράλληλα αύξαναν τη δύναμή τους κατακτώντας το χώρο: η υποστήριξη των χωριών που βρίσκονταν στη διαδρομή ήταν παραπάνω από εγκάρδια, περιμένοντάς μας στο δρόμο με πανό και μοιράζοντάς μας νερό, πορτοκάλια, μπανάνες και σάντουϊτς. Στα χωριά που κοιμηθήκαμε το βράδυ, η φιλοξενία ήταν παραπάνω από εγκάρδια.

Μια βδομάδα πριν, η κίνηση πήρε νέο χαρακτήρα και ώθηση όταν ο Εθνικοαπελευθερωτικός Ζαπατιστικός Στρατός (EZLN) σε

Η άφιξη των ζαπατίστας στην κεντρική πλατεία του Σαν Κριστόμπαλ δε λας Κάσας σε φωτογραφία του Zurintxe

ανακοίνωσή του διά της γραφίδας του Σουμπκομαντάντε Ινσουρχέντε Μάρκος δήλωνε ότι ο EZLN θα υποστήριζε την κίνηση με πορεία στις 7 Μαΐου από το Πανεπιστήμιο της Γης μέχρι την πόλη του Σαν Κριστόμπαλ δε λας Κάσας, καλώντας παράλληλα τα μέλη της Άλλης Καμπάνιας να ενωθούν με τις πορείες που είχαν ανακοινώσει διάφορες πόλεις στο Μεξικό, καθώς και τους υποστηρικτές των Ζαπατίστας στο εξωτερικό να διοργανώσουν δράσεις τις ίδιες μέρες. Η πορεία μέχρι το Σαν Κριστόμπαλ ήταν πραγματικά εντυπωσιακή (φώτο από τον Kino και τον Zurintxe και το καταπληκτικό βίντεο από την πορεία που έκαναν σύντροφοι Αργεντίνοι του Proyecto Chakana). Τα συνθήματά τους τα ίδια με των υπόλοιπων πορειών: “Τέλος στον πόλεμο του Καλντερόν”, “Όχι άλλο αίμα”, “Έχουμε φτάσει στα όριά μας”. Το κάλεσμα συνοδεύτηκε από μια επιστολή του Μάρκος προς τον Javier Sicilia στην οποία δηλωνόταν η υποστήριξη του EZLN. Οι ζαπατίστας έστειλαν τουλάχιστον ένα μέλος τους στην κεντρική πορεία, πράγμα που δεν ξέρω αν γνώριζαν οι διοργανωτές, κι εγώ δεν ήξερα αν έπρεπε να πω. Δεν είχε σημασία. Οι ζαπατίστας δεν έχουν πρόσωπο. Είναι ο καθένας και ο κανείς.

Φαντάγκο το βράδυ στο Τοπιλέχο το δεύτερο βράδυ της πορείας

Τα τρία βράδια της πορείας πέρασαν με φαντάγκο: αυτοσχεδιαστικός στίχος με συνοδεία μικρών κιθάρων (χαράνα). Οι στίχοι εναρμονίστηκαν στην περίσταση καταγγέλλοντας τους νόμους ασφαλείας της χώρας, την ύπαρξη του στρατού στους δρόμους, χλευάζοντας τον Καλντερόν. Μαζί μας γελούσαν κι οι συγγενείς των δολοφονημένων ή αγνοούμενων. Πόνος που μοιράζεται είνα πόνος κοινός και μπορεί να χαλαρώσει στην κοινή ευδαιμονία. Κι εμείς αυτές τις 4 μέρες μοιραστήκαμε δάκρυα και χαμόγελα.

"έχουμε φτάσει τα όριά μας" στην πανεπιστημιούπολη του Εθνικού Αυτόνομου Πανεπιστημίου του Μεξικού την Παρασκευή 7 Μάη που έφτασε η πορεία

Την Κυριακή 8 Μάη, η Πόλη του Μεξικού παράλησε από την Πανεπιστημιούπολη του Εθνικού Αυτόνομου Πανεπιστημίου του Μεξικού, όπου μείναμε το τελευταίο βράδυ, μέχρι την κεντρική πλατεία της πόλης. Ένα πολύχρωμο πλήθος με περφόμανς, πανό, πικέτες, μπλούζες συμμετείχε στην κινητοποίηση με φαντασία και ενθουσιασμό. Μια ηλικιωμένη κυρία, κοντά στην πανεπιστημιούπολη κρατούσε ένα χαρτόνι: “σήμερα δεν μπορώ να έρθω, αλλά το πνεύμα μου είναι μαζί σας”.

η είσοδος της πορείας στην Πόλη του Μεξικού

54 πορείες σε διαφορετικές πόλεις του Μεξικού και 33 εκδηλώσεις αλληλεγγύης στο εξωτερικό σύμφωνα με το μπλογκ των διοργανωτών της πορείας. Στην κεντρική πλατεία της Πόλης του Μεξικού οι χωρίς φωνή πήραν το μικρόφωνο για να μοιραστούν τις ιστορίες τους μ’ ένα φιλόξενο πλήθος που άκουγε με υπομονή κάτω από το δυνατό ήλιο και ανταποκρινόταν αναλόγως. Ανακοινώθηκε ένα πλαίσιο αγώνα που καλούνται να συζητήσουν και να υιοθετήσουν ομάδες από διαφορετικές πόλεις στις 10 Ιουνίου, σε συνάντησή τους στην Πόλη Χουάρεζ. Ρυθμικά συνθήματα ταρακουνούσαν την πλατεία ζητώντας την παραίτηση του Καλντερόν. Την επομένη, ο πρόεδρος δήλωσε την προθυμία του για διάλογο με τους διοργανωτές (σημαντική ίσως στροφή, καθώς την πρώτη μέρα της κινητοποίησης δήλωσε σε  μια επέτειο ότι είναι “ο νόμος, η δύναμη ). Μια ακόμη στιγμή στους πολύμορφους και ευφάνταστους αγώνες αυτής της χώρας ή κάτι πιο καθοριστικό; Ο χρόνος θα το δείξει…

Υ.Γ. Ένα φωτοχρονικό της πορείας μπορείτε να βρείτε εδώ (οι επεξηγήσεις είναι εις την ισπανική. Αν θέλει κάποιος μετάφραση για κάποια φωτο, με ενημερώνει).

μια απώλεια για την Τσιάπας: ο θάνατος του επισκόπου των φτωχών

από την εφημερίδα jornada, φωτο: Eduardo Verdugo

Γενικά δεν πιστεύω στην ιστορία των προσωπικοτήτων. Δεν πιστεύω ότι ένας άνθρωπος μπορεί να είναι καθοριστικός για έναν τόπο, τόσο ώστε να τον σημαδεύει με τη δράση του, ώστε να θεωρείται “αναντικατάστατος”. Υπάρχουν όμως τόσα παραδείγματα που με διαψεύδουν. Ένα από αυτά είναι ο ντον Σαμουέλ Ρουΐζ Γκαρσία, επί χρόνια αγαπημένος επίσκοπος του Σαν Κριστόμπαλ δε λας Κάσας (1959-1999), που πέθανε τη Δευτέρα στην πρωτεύουσα σε ηλικία 86 ετών (από διαβήτη και πνευμονία) και θάφτηκε σήμερα (Τετάρτη 26 Γενάρη) μετά από μια συγκινητικότατη τελετή. Κι ενώ στις κηδείες στο Μεξικό ο κόσμος δεν κλαίει (εκτός απ’ τους στενούς συγγενείς), στην κηδεία του τατίκ αρκετοί από τους παρευρισκόμενους έκλαιγαν με λυγμούς.

η σορός του Σαμουέλ Ρουΐζ έφτασε στο Σαν Κριστόμπαλ τη Δευτέρα τα μεσάνυχτα και τέθηκε σε λαϊκό προσκύνημα

Για χρόνια πριν τη ζαπατιστική εξέγερση, ο τατίκ (jtatic, πατέρας στα τσελτάλ, την επικρατέστερη ιθαγενική γλώσσα της Τσιάπας) και οι φωτισμένοι συνεργάτες του δούλευαν πολύ στενά με τις ιθαγενικές κοινότητες. Μέλη της θεολογίας της απελευθέρωσης, μιας άκρως επαναστατικής στις ιδέες και στις πράξεις της ανάγνωση του ευαγγελίου στο πλαίσιο του καθολικισμού, κατάγγελλαν τις παραβιάσεις των δικαιωμάτων των ιθαγενών (το 1989 ίδρυσε το κέντρο ανθρωπίνων δικαιωμάτων Φράυ Μπαρτολομέ δε λας Κάσας που κάνει εξαιρετική δουλειά στην περιοχή), πάλευαν κατά της φτώχειας και παρότρυναν τις κοινότητες να οργανωθούν με τα δικά τους μέσα και τρόπους, ενώ παράλληλα συνεργάζονταν με ομάδες γυναικών και μετανάστες. Οι μελετητές του ζαπατισμού βρίσκουν ακριβώς σε αυτή τη διαδικασία τη μία από τις τρεις βάσεις των ζαπατίστας, που τροφοδότησε με μέλη τα πρώτα βήματα της κίνησης και συνέβαλε δραστικά στη διαμόρφωσή της. Οι φήμες ψιθυρίζουν ότι ο τατίκ γνώριζε τις ζυμώσεις που γίνονταν στη

ο κόσμος σχημάτιζε μια τεράστια ουρά που κάλυπτε τις τρεις πλευρές του καθεδρικού του Σαν Κριστόμπαλ, περιμένοντας υπομονετικά να απευθύνει από το παραθυράκι του φερέτρουλόγια αγάπης στον επίσκοπο. Ως υπόκρουση, εναλλάσσονταν ομάδες μαριάτσι, η μπάντα που φαίνεται στη φωτογραφία και ένα συγκρότημα τσοτσίλ. Ενίοτε πάνω από ένα ταυτόχρονα, παίζοντας όχι απαραίτητα λυπητερές μελωδίες

ζούγκλα Λακαντόνα, καθώς και τις προετοιμασίες για την εξέγερση. Μετά την εξέγερση, έγινε ευρύτερα γνωστός ως διαμεσολαβητής στις διαπραγματεύσεις μεταξύ του ζαπατιστικού στρατού και της κυβέρνησης.

“Ζήτω η αυτόχθονη εκκλησία μας” που έχει τις δικές της γλώσσες. Τις γλώσσες των ιθαγενών της Τσιάπας που απεύθυναν διαφορετικούς χαιρετισμούς στη σορό του τατίκ. Σε διαφορετικές γλώσσες έγινε και η τελετή. Απ’ ότι μου έχουν πει, το Βατικανό απομάκρυνε τον τατίκ το 1999, καθώς και πολλούς ιερείς της θεολογίας της απελευθέρωσης, ενοχλημένο από τον κριτικό τους λόγο κατά της καθολικής εκκλησίας. Όμως το έργο που είχε γίνει δεν μπορούσε να ανακληθεί. Και ο τωρινός συντηρητικός επίσκοπος αναγκάζεται επίσης να συνεχίζει να ψάλλει στις ιθαγενικές γλώσσες. “Εκκλησία απλή, εκκλησία όμορφη, καρδιά του λαού” ήταν οι στίχοι ενός από τους ύμνους που τραγουδήθηκαν.

Χιλιάδες ιθαγενείς ήρθαν από μακρινές κοινότητες, κάποιοι μετά από 10 ώρες ταξιδιού, για τον ίδιο λόγο που με έφερε κι εμένα από την πρωτεύουσα: τον ύστατο αποχαιρετισμό στον άνθρωπο που συνέβαλλε στην καθοριστική αλλαγή της περιοχής. Η οργάνωση πολιτών “Αμπέχας” έκανε λειτουργία και συνέλευση

παρακαλώ να μην παρεξηγηθεί η πρόθεσή μου για αυτή τη φωτογραφία. Δεν έχω αποκτήσει δημοσιογραφικά ελαττώματα (ελπίζω). Απλά ήθελα να μοιραστώ τη συγκίνησή μου όταν είδα τo επιτραχήλιο και την επισκοπική μίτρα του, στα χρώματα και σχήματα των ρούχων των ιθαγενών της Τσιάπας

μόλις έμαθε την είδηση του θανάτου του τατίκ, που συμπαραστάθηκε έμπρακτα στην κοινότητα μετά τη σφαγή στο Ακτεάλ το 1997, και έστειλε 40 μέλη της. Πιθανότατα την ίδια διαδικασία να ακολούθησαν κι άλλες κοινότητες στέλνοντας τους εκπροσώπους τους, ενώ οι υπόλοιποι έμειναν για τη συγκομιδή του καλαμποκιού και των φασολιών. Και όπως θα σχολίαζε πολύ όμορφα ο φίλος μου D., μετά τη ζαπατιστική εξέγερση το 1994, οι ιθαγενείς κατέλαβαν για άλλη μια φορά την πόλη του Σαν Κριστόμπαλ. Με τρόπο διαφορετικό, αλλά και πάλι για μια διαμαρτυρία. Οι περισσότεροι από τους ομιλητές είχαν λόγο καταγγελτικό. Ο τατίκ φύτεψε τους σπόρους κατά της καταπίεσης και της αδικίας και εκείνοι πρέπει να συνεχίσουν. Ο εκπρόσωπος των “Αμπέχας” κάλεσε τον τατίκ μιλήσει στον Κύριο, καθώς οι μάρτυρες του Ακτεάλ ακόμη ψάχνουν δικαίωση. Ο πιτσιρικάς που μίλησε εκ μέρους των νέων της επισκοπής μας είπε για τη λαφυραγώγηση της γης και των πόρων των αυτόχθονων κοινοτήτων, για την καταπίεση και την αδικία, για τον πόνο των φτωχών.

(βίντεο: υπό τον ήχο των καρακόλ που καλούν για συμμετοχή στην τελετή, μεταφέρουν το φέρετρο του Σαμουέλ Ρουΐς στο εσωτερικό του καθεδρικού. Ο ύμνος λέει: “Ανάσταση, αλλελούια”, και ακούγονται συνθήματα όπως: “Τατίκ, φίλε, ο λαός σου είναι μαζί σου”, “Ζήτω ο προφήτης της Λατινικής Αμερικής” κ.ά. Στο σημείο που ο ιερέας διευθύνει τον κόσμο παροτρύνοντάς τον να φωνάξει πιο δυνατά (más fuerte), το σύνθημα είναι “Λαός ενωμένος, ποτέ νικημένος”)

Την ώρα που κεκλεισμένων των θυρών ο τατίκ τοποθετούνταν σε μια κρύπτη στο πίσω μέρος του καθεδρικού ναού, κι ενώ οι κοινοί θνητοί παρακολουθούσαμε την τελετή από γιγαντοοθόνη, ο ιερέας και στενός συνεργάτης του αγαπημένου επισκόπου έλεγε από μικροφώνου ότι “θα συνεχίσουμε να αναζητούμε τη δικαιοσύνη και την ειρήνη, μια αξιοπρεπή ζωή για όλους”.

“Θέλουμε επισκόπους στο πλευρό των φτωχών”!

“Τατίκ ζεις, ο αγώνας συνεχίζεται”

Την επομένη (μια και δεν κατάφερα να δημοσιεύσω χτες το κείμενο) είδα το σχετικό κείμενο του ζαπατιστικού στρατού (λέει ότι γράφτηκε την ημέρα της κηδείας, αλλά στις λίστες των ηλεκτονικών ταχυδρομείων κυκλοφόρησε την επομένη), που  δείχνει την εκτίμησή του στον άνθρωπο και τη δράση του, χωρίς να κρύβει ότι υπήρχαν διαφορές και διαφωνίες. Θυμίζει τις απειλές κατά της ζωής του, ιδίως την περίοδο που ήταν διαμεσολαβητής μεταξύ των ζαπατίστας και της κυβέρνησης, τις απειλές που δέχεται το κέντρο ανθρωπίνων δικαιωμάτων Φράυ Μπαρτολομέ δε λας Κάσας, το οποίο ίδρυσε ο ίδιος, καθώς και τη δυσαρέσκεια του Βατικανού. Σε ένα σημείο που θα αντιγράψω γιατί μ’ άρεσε, γράφει ότι “η γελοία παρέλαση των τοπικών και εθνικών αρχών μπροστά στο φέρετρο του ντον Σαμουέλ δεν ήταν για να τον τιμήσουν, αλλά για να επιβεβαιώσουν, με ανακούφιση, ότι όντως έχει πεθάνει”. Το κείμενο κλείνει χαιρετίζοντας τους χριστιανούς που δεν σωπαίνουν μπροστά στην αδικία και αγωνίζονται για έναν καλύτερο κόσμο”.

(να θυμηθώ να μικρύνω τις φωτογραφίες όταν βρεθώ σε υπολογιστή της προκοπής. Σας χαιρετώ από το Σαν Κριστόμπαλ)

μηνύματα αγάπης και εκτίμησης έξω από τον καθεδρικό ναό. Ξεχωρίζουν αυτές του OCEZ-FNLS (Οργάνωση Αγροτών Εμιλιάνο Ζαπάτα-Εθνικό Μέτωπο Αγώνα για το Σοσιαλισμό) που ευχαριστούν τον τατίκ για τη συμπαράστασή του.

Η κρύπτη στο πίσω μέρος του καθεδρικού ναού, όπου βρίσκεται η τελευταία κατοικία του "τατίκ" Σαουέλ Ρουΐς Γκαρσία

μια χαρωπή επέτειος: η σφαγή στο Ακτεάλ

"Καλώς ήρθατε στην ιερή γη των Μαρτύρων του Ακτεάλ, 12η επέτειος"

Έχω ζήσει αρκετά πράγματα ενδιαφέροντα και διαφορετικά, καταστάσεις που μοιάζουν από άλλο κόσμο και άλλες εποχές (και σίγουρα δεν έχω δει τίποτα ακόμη). Όμως η χτεσινή επέτειος της σφαγής του Ακτεάλ δεν έμοιαζε με τίποτα από όσα έχω ζήσει… (Ως εκ τούτου θ’ αφήσω τ’ αντιφόρουμ στο Κανκούν και την Παναγία της Γουαδελούπης για αργότερα…)

το μνημείο των μαρτύρων του Ακτεάλ στην εθνική οδό, στην είσοδο του χωριού

Το Ακτεάλ βρίσκεται σ’ ένα μαγευτικό μέρος στα βουνά της Τσιάπας, δυο ώρες περίπου από το Σαν Κριστόμπαλ δε λας Κάσας.  Η επέτειος φέτος είχε ιδιαίτερη σημασία, καθώς κλείνει 13 χρόνια από τη σφαγή, αριθμός με πολλές σημασίες για τους μάγιας. Για το λόγο αυτό η Οργάνωση Πολιτών Λας Αμπέχας (Οι Μέλισσες) οργάνωσε μια τριημερίδα που περιλάμβανε παρουσιάσεις βιβλίων, θεατρικές παραστάσεις και ένα συνέδριο μεταξύ άλλων. Η τριημερίδα έκλεισε χτες, ανήμερα της επετείου.

Έκανα τη διαδρομή από το Σαν Κριστόμπαλ σ’ ένα φορτηγάκι μαζί με τραπέζια, κομοδίνα και κρεβάτια, φορώντας το παλαιστινιακό μαντήλι μου για να με προστατεύει από τον ήλιο και να μη μου ανεμίζει τα μαλλιά. Την είχα ξανακάνει τη διαδρομή τον περασμένο μήνα, καθώς οι Αμπέχας έχουν ανοιχτό κάλεσμα στις 22 κάθε μήνα του χρόνου. Οπότε δεν με εξέπληξαν τα χαντάκια στους δρόμους από τις βροχές, ούτε τα σημεία που είχαν πέσει στο γκρεμό. Έφτασα γύρω

λεπτομέρεια του μνημείου

στις 4 το απόγευμα της δεύτερης μέρας του τριημέρου.

Οι Αμπέχας ιδρύθηκαν το 1992 με σκοπό την υπεράσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, και από τότε κατέγγελλαν διάφορες ενέργειες της κυβέρνησης, ομοσπονδιακής και πολιτειακής. Το 1994, συμμετείχαν στο διάλογο που άρχισε μετά τη ζαπατιστική εξέγερση και κατέληξε το 1995 στην περίφημη συμφωνία του Σαν Αντρές Σακαμτσέν δε λος Πόμπρες (των Φτωχών, όπως ονομάζουν αυτή τη μικρή κωμόπολη οι ζαπατίστας) μεταξύ της εντεταλμένης από την κυβέρνηση διαπραγματευτικής επιτροπής και του ζαπατιστικού στρατού για την αναγνώριση των δικαιωμάτων των ιθαγενικών κοινοτήτων του Μεξικού, συμπεριλαμβανομένης της αυτονομίας.

στις 19 Νοεμβρίου διοργανώθηκε μια πορεία για τη διεκδίκηση των δικαιωμάτων των ιθαγενών και την καταγγελία μεγα-έργων (megaproyectos) που απειλούν την ύπαρξη των κοινοτήτων. Η πορεία άρχισε λίγο έξω από το Σαν Κριστόμπαλ και κατέληξε στον κεντρικό καθεδρικό ναό όπου πραγματοποιήθηκε δέηση στα ισπανικά και στα τσοτσίλ. Με το μικρόφωνο είναι ο παπάς του Ακτεάλ. Απλά καταπληκτική περίπτωση! Αν τον είχα παπά, ίσως και να 'μουν χριστιανή!

Η συμφωνία θα επικυρωνόταν με τη μεταρρύθμιση του συντάγματος, πράγμα που τελικά ποτέ δεν έγινε, και η συμφωνία δεν απέκτησε νομική ισχύ. Οι Αμπέχας, που ενσωματώνουν διάφορα χωριά της περιοχής, ενοχοποιηθήκαν ως ομάδα που επεδίωκε την αποσταθεροποίηση, όπως οι ζαπατίστας. Η περιοχή άρχισε να γίνοται στόχος των παραστρατιωτικών ομάδων που δημιουργήθηκαν στην περιοχή με κυβερνητική προστασία δημιουργώντας κλίμα τρόμου στα ζαπατιστικά και φιλοζαπατιστικά χωριά, καίγοντας σπίτια και χωράφια. Όπως θα μου διευκρίνιζε ένα μέλος της οργάνωσης, η διαφορά της με τους ζαπατίστας είναι η διαφωνία της με την ένοπλη σύγκρουση ως μορφή αγώνα.

Το 1997 είχαν καταφύγει στο Ακτεάλ εκτοπισμένοι από την κοινότητα του Κεστίκ. Το πρωί της 22ας Δεκεμβρίου έκαναν όλοι μαζί μια δέηση για ειρήνη στο παρεκκλήσι  του Ακτεάλ μετά από μια διήμερη νηστεία. Σύμφωνα με μαρτυρίες των

άντρες με κάποια αρμοδιότητα στην κοινότητα. Φωτογραφία από την επέτειο του περασμένου μήνα

επιζώντων, 90 περίπου μέλη μιας παραστρατιωτικής οργάνωσης με το όνομα “Μάσκαρα Ρόχα” (Κόκκινη Μάσκα) επιτέθηκαν στην εκκλησία σκοτώνοντας 45 άτομα σε μια θηριωδία που κράτησε έξι ώρες. Ανάμεσα στους δολοφονημένους ήταν 14 ανήλικοι και 20 γυναίκες, εκ των οποίων 4 έγκυοι. (λεζάντα: η εκκλησία όπου έγινε η σφαγή. Δολοφονήθηκαν όσοι βρίσκονταν μέσα, ενώ κυνηγήθηκαν αρκετοί από όσους έτρεχαν να σωθούν)

το παρεκκλήσι όπου έγινε η σφαγή. Οι παραστρατιωτικοί σκότωσαν όσους ήταν μέσα και κυνήγησαν όσους έτρεχαν να σωθούν.

Η παραστρατιωτική οργάνωση, που είχε χαρακτηριστεί ως “πολιτοφυλακή”, είχε εκπαιδευτεί από την πολιτειακή αστυνομία και τους είχαν χορηγηθεί όπλα υψηλού βεληνεκούς από το δήμαρχο. Ανάμεσά τους ήταν οκτώ πρώην ασφαλίτες. Ήταν ιθαγενείς, σύμφωνα με τον πληροφοριοδότη μου, πληρωμένοι από το PRI (Θεσμικό Επαναστατικό Κόμμα), που είχαν πρόσφατα εγκατασταθεί  σε γειτονικές κοινότητες.

Έπειτα από μεγάλη κινητοποίηση ανθρωπιστικών οργανώσεων, συνελήφθησαν 87 άτομα. Από αυτούς, 29 αφέθηκαν ελεύθεροι πέρσι και 15 φέτος…

Σχεδόν τίποτα σε αυτήν την “γιορτή” δεν θύμιζε επέτειο θανάτου. Την παραμονή

η αντιπροσωπεία του Σαν Σαλβαδόρ Ατένκο εν δράσει. Πρώτος στο κέφι και στο χορό ο Ιγνάσιο δελ Βάγιε, που είχε καταδικαστεί σε 112,5 χρόνια φυλάκιση και αφέθηκε ελεύθερος το καλοκαίρι μετά από 4 χρόνια κάθειρξης για τη συμμετοχή του στους κοινωνικούς αγώνες του Ατένκο.

αρχηγοί του κεφιού ήταν η αποστολή από το Σαν Σαλβαδόρ Ατένκο (άλλη ιστορία αυτή) που κατέφτασαν με τις ματσέτες του (κάτι μεταξύ μπαλτά και χατζάρας). Τραγουδήσαμε, χορέψαμε, φωνάξαμε συνθήματα. Μοναδική εξαίρεση η Μαρία, που αφηγήθηκε σε τσοτσίλ (ιθαγενική γλώσσα της Τσιάπας) την ιστορία του αδερφού της, αρχίζοντάς τη με ένα λιγμό.

Το βράδυ, υπό τους ήχους παραδοσιακής μουσικής, πραγματοποιήθηκε στο θεατράκι που φτιάχτηκε για τις επετείους μια μαγευτική τελετή των μάγιας, προσφέροντας πάνω σ’ ένα στρώμα με πευκοβελόνες καλαμπόκια, τορτίγιες, πορτοκάλια, μπανάνες και δυο καζάνια ατόλε με ρύζι. Στο κέντρο ήταν ένας σταυρός που στα τέσσερα πόδια της βάσης του έγραφε “Αλήθεια, Δικαιοσύνη, Ελπίδα, Ειρήνη”. Το μικρό θεατράκι είχε στις τρεις πλευρές που πλαισίωναν τη “σκηνή” 45 πράσινους σταυρούς, ένα για κάθε δολοφονημένο.

Στο βίντεο κάνω αποτυχημένο φόκους στον ιερέα του Ακτεάλ.

η χορωδία του Ακτεάλ, βασικό κομμάτι της τελετής και της δέησης, μας καλωσόρισε τραγουδώντας σε τσοτσίλ και ισπανικά. Τραγουδήσαμε κι ένα τραγούδι, στο οποίο δόθηκε ιδιαίτερη έμφαση από τον ιερέα του Ακτεάλ: "Δεν φοβόμαστε, δεν φοβόμαστε, δεν θα ξαναφοβηθούμε ποτέ. Θέλω η χώρα μου να είναι ευτυχής, με αγάπη και ελευθερία". Δεν έλειψε και μια σουρρεαλιστική φάση το βράδυ, όταν κρατώντας τα κεριά μας τραγουδήσαμε όλοι μαζί την Άγια Νύχτα στα ισπανικά. Ευτυχώς την κατάλληλη στιγμή πήγα στην τουαλέτα για να προλάβω μόνο το τέλος του μισητού μου Μικρού Τυμπανιστή. Τέλος τα χριστούγεννα για φέτος.

Μετά την τελετή μίλησε μια γιατρός από την πρωτεύουσα, που υποστηρίζει τη μικρή αυτόνομη κλινική του Ακτεάλ, και την εκπαίδευση των 15 νεαρών προωθούντων την υγεία (promotores de salud) από διάφορες κοινότητες που συμμετέχουν στην οργάνωση των Αμπέχας. Επισκέφτηκα την κλινική την επομένη και μίλησα για λίγο με το “γηραιότερο” (γύρω στα 30 ίσως) των προωθούντων την υγεία, που μένει σ’ ένα χωριό γύρω στη 1,5 ώρα με τ’ αυτοκίνητο. Δύσκολα τα πράγματα. Οι πόροι λιγοστοί. Φάρμακα λίγα. Σκοπός τους να ξεκινήσουν εμβολιασμούς, μετά την εκπαίδευση πέντε προωθούντων την εκπαίδευση που με το νέο έτος θα μεταβούν στην πρωτεύουσα μ’ αυτόν τον σκοπό. Αν φυσικά βρουν τα χρήματα για τα εμβόλια. Εννοείται πως αυτά τα 11 παλικαράκια και οι 4 κοπελιές προσφέρουν εθελοντικά τις υπηρεσίες τους στις κοινότητές τους.

Την επομένη δεν ξύπνησα στις 6 το πρωί που θα ήταν το ανέβασμα (ας με διορθώσει κάποιος) της σημαίας. Στις 8 όμως που θα ξεκινούσε η λιτανεία ήμουν εκεί, μετά από ένα ιδιαίτερα κρύο βράδυ, αφού όσα ρούχα κι

η έναρξη της λιτανείας

αν έβαλα δεν κατάφερα ναμειώσω την παγωνιά που ερχόταν απ’ το τσιμέντο. Περπατήσαμε γύρω στη μισή ώρα στο μαγευτικό τοπίο των βουνών της Τσιάπας, προσπερνώντας τρία χωριά. Στην επιστροφή ήμασταν οι διπλάσιοι (ίσως γύρω στα 400 άτομα). Ακούγονταν συγχρόνως ένα παραδοσιακό συγκρότημα που είχε έρθει από την κοινότητα Σαν Χουάν Τσαμούλα και βρισκόταν μπροστά, η χορωδία του Ακτεάλ στη μέση και μια μπάντα χάλκινων στο τέλος της πομπής. Ίσως από τις πιο μαγευτικές διαδρομές που έχω περπατήσει σε άσφαλτο.

Για τη λειτουργία που ακολούθησε, σε τσοτσίλ και ισπανικά, είχαν έρθει ιερείς από διάφορες περιοχές, με λευκά άμφια και επιτραχήλια στα χρώματα των ιθαγενικών

τοιχογραφία από το βωμό που βρίσκεται κάτω από το θεατράκι

ρούχων. Όλοι της σχολής της Θεολογίας της Απελευθέρωσης (αυτό θέλει πολλή μελέτη) που αποτέλεσε τη βάση για τη διεκδίκηση των δικαιωμάτων των ιθαγενών και την πρώτη ύλη του ζαπατιστικού στρατού. Παρότι η τελετή ήταν πολύ ενδιαφέρουσα, δεν θα κρύψω ότι κυκλοφορούν διάφορες φωτογραφίες που με δείχνουν στις αγκάλες του Μορφέα…

Συγκινητική στιγμή ήταν ένα θεατρικό που παρουσιάσιασαν πιτσιρίκια, παιδιά επιζώντων από τη σφαγή. Ένα παιδάκι δέντρο, γύρω του παιδάκια ζωάκια και παιδιά  χωρίς μεταμφίεση. Ο θάνατος ήρθε να τους σκοτώσει όλους. Κι όμως ήρθαν άλλοι και άρχισαν να τραγουδούν για την ελπίδα και την ειρήνη. Θα ρωτήσεις γιατί τραγουδάμε, απε

ο βωμός (το santuario θέλω να αποδώσω αλλά δεν βρίσκω λέξη)

ύθυνε ο μεγαλύτερος το λόγο στους παραστρατιωτικούς και στην αστυνομία. Γιατί αυτό μας δίνει δύναμη. Και συνέχισε να τους δίνει δύναμη ακόμη και αφότου βγήκαν οι παραστρατιωτικοί από τη φυλακή. Και όλοι μαζί ενωμένοι έδιωξαν το θάνατο. Και επέστρεψαν τα πουλιά και τα ζώα, και τα παιδιά έβαλαν κλαδιά και λουλούδια στο παιδάκι δέντρο που άνθιζε.

Λίγο πριν το κλείσιμο της τελετής με τη δέηση στο βωμό που βρίσκεται κάτω από το θεατράκι απονομήθηκαν 45 σταυροί στις οικογένειες των δολοφονηθέντων. Κάποιοι συγκένρωσαν 2-3. Μικρά

τι να 'χασε ο παππούς; αδερφό, γυναίκα, γιο, κόρη, εγγόνι; όλους μαζί;

παιδιά και γέροντες που μετά βίας περπατούσαν ήρθαν να παραλάβουν τους σταυρούς των δικών τους. Κι όμως δεν ακούστηκε ούτε ένας λιγμός, δεν κύλησε ούτε ένα δάκρυ. Σχολιάζοντάς το μετά με μια φίλη Μεξικάνα, θα μου επιβεβαίωνε αυτό που ήδη έχω παρατηρήσει. Οι κηδείες είναι γενικά γιορτινές.

Τους ήχους του κοινοτικού γεύματος που μας πρόσφεραν συνόδευαν οι ήχοι από τις κιθάρες και το τραγούδι της αντιπροσωπίας του Σαν Σαλβαδόρ Ατένκο. “Ελάτε να κάνουμε κέφι σύντροφοι. Χωρίς χαρά δεν υπάρχει αγώνας. Λαός ενωμένος ποτέ νικημένος. Ζήτω το Ακτεάλ. Ο Ζαπάτα ζει, ο αγώνας συνεχίζεται”.

Σχετικοί σύνδεσμοι:

• το μπλογκ των Αμπέχας.
• η δημόσια καταγγελία των Αμπέχας για τη 13η επέτειο (για ισπανόφωνους).

το κοινοτικό ραδιόφωνο των Αμπέχας μετέδιδε ζωντανά τους εορτασμούς του τριημέρου

το χτένισμα των κοριτσιών της χορωδίας, αλλά και πολλών γυναικών κάθε ηλικίας με κορδέλες σε διαφορετικά χρώματα

ένα πραγματικό έργο τέχνης το πόντιουμ

δεν μπόρεσα ν' αντισταθώ να μη βάλω σ' αυτή τη φωτογραφία. Την έβγαλα τον περασμένο μήνα, όταν δεν είχε πολύ κόσμο το χωριό

θα κλείσω με το πανό που ήταν στο φόντο: "Συνεχίζουμε ν' αντιστεκόμαστε και να χτίζουμε την αυτονομία"...

γυναίκες, βία και (αυτο)οργάνωση στην Τσιάπας

Η διαμαρτυρία στο Σαν Κριστόμπαλ για την Παγκόσμια Ημέρα ενάντια στη Βία κατά των Γυναικών δεν είχε πολύ κόσμο, καθώς ένα σημαντικό κομμάτι της διαδήλωνε στην Τούξτλα Γκουτιέρρες, την πρωτεύουσα της Τσιάπας

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα ενάντια στη Βία κατά των Γυναικών στις 25 Νοεμβρίου έγιναν διάφορες δράσεις στο Σαν Κριστόμπαλ δε λας Κάσας, τη μικρή αποικιακή πόλη στα υψίπεδα της Τσιάπας όπου βρίσκομαι. Οργανώθηκε μια συνέλευση γυναικών από το Κέντρο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων των Γυναικών Τσιάπας (που κάνει εξαιρετική δουλειά), δυο πορείες, μια περφόρμανς στους δρόμους του κέντρου, προβολές και συζητήσεις.  Όλα πολύ εκπαιδευτικά. Αυτό όμως που δεν μπόρεσα να διαχειριστώ ήταν ένα βίντεο με πρωταγωνίστριες οικιακές βοηθούς στην Τσιάπας, σε μια προβολή που οργάνωσε η ομάδα Promedios.

Κορίτσια 10-11 ετών, συχνά αφότου έχουν γνωρίσει την καλή πλευρά της οικογένειας (ξυλοδαρμούς και βιασμούς), της οικονομικής κατάστασης και των υποδομών (ελλείψης βασικών τροφίμων και πόσιμου νερού), κατεβαίνουν στις πόλεις για να γνωρίσουν τα καλά πράγματα που έχει να τους προσφέρει η κοινωνία (ρατσισμό, διάκριση, κακομεταχείριση, πολλές ώρες δουλειάς με ελάχιστα χρήματα και χωρίς ασφάλιση, σεξουαλική παρενόχληση, βιασμούς). Οι περισσότερες όταν κατέβηκαν στις πόλεις για να δουλέψουν μιλούσαν μόνο τις ιθαγενικές τους γλώσσες, και όχι ισπανικά, πράγμα που από μόνο του ενέχει μια βία για ένα κορίτσι που αποχωρίζεται λόγω φτώχειας την οικογένειά του και το οικείο περιβάλλον, για να έρθει σε μια αφιλόξενη πόλη και ένα σπίτι χωρίς οικογένεια. Οι γυναίκες αφηγούνταν τις ιστορίες τους, κάποιες κλαίγοντας, κάποιες χαμογελώντας. Κι αυτό που μπορούσες να δεις ήταν βία από όλες τις πλευρές, από το κράτος, την κοινωνία, το εργασιακό περιβάλλον, την οικογένεια -πριν και μετά το γάμο. Μια βία χωρίς έξοδο κινδύνου. Χαρακτηριστικά, μια από τις πρωταγωνίστριες του ντοκιμαντέρ έλεγε ότι ήθελε να φύγει από το σπίτι όπου δούλευε, αλλά δεν ήξερε το δρόμο για το χωριό της…

Δηλωτικό της κατάστασης είναι ότι υπάρχει οργάνωση που ασχολείται συγκεκριμένα με τις δολοφονίες γυναικών (Observatorio Ciudadano Nacional del Feminicidio, που αποτελείται από 46 οργανώσεις σε 18 πολιτείες). Η ανακοίνωση που έβγαλαν με αφορμή τη συγκεκριμένη μέρα βασίζεται σε μια έρευνα που διεξήχθη σε 11 από τις 32 πολιτείες του Μεξικού για το διάστημα μεταξύ Γενάρη 2009 και Ιουνίου 2010. Τα θύματα είναι τόσα που έχουν χάσει τα ονόματά τους κι έχουν μετατραπεί σε αριθμούς:

• 1.728 δολοφονίες μόνο σε αυτόν τον 1,5 χρόνο (η πόλη Χουάρεζ δεσπόζει στον κατάλογο με 567 δολοφονίες. Από την ίδια περιοχή είναι περίφημη υπόθεση του “Βαμβακόκαμπου” (Campo Algodonero) όπου το 2001 ανακαλύφθηκαν σ’ ένα βαμβακοχώραφο τα πτώματα μιας γυναίκας και δύο κοριτσιών).
• 40,9% του προαναφερθέντος αριθμού ήταν νεαρές γυναίκες, 11-30 ετών.
• “στο 50% των περιπτώσεων οι τοπικές αρμόδιες αρχές δεν γνωρίζουν το κίνητρο των δολοφονιών” (ο φίλος που κάθεται δίπλα μου και δουλεύει στη Διεθνή Αμνηστία σχολιάζοντας αυτήν την ασαφή πρόταση μού είπε ότι απλά δεν κάνουν έρευνες).
• από τις καταγεγραμμένες περιπτώσεις μόνο το 40% λαμβάνουν κάποια καταδικαστική ποινή).

"Αυτό το σώμα είναι δικό μου. Μην τ' αγγίζεις, μην το βιάζεις, μην το σκοτώνεις" έγραφαν τα πλακάτ της περφόρμανς σε διάφορες γλώσσες με φωτογραφίες και πίνακες καλλιτεχνών από διαφορετικές χώρες. Παιρνώντας από τους δρόμους τους κέντρου, κάποιοι ιθαγενείς διαμαρτυρήθηκαν σκανδαλισμένοι. Το σώμα δεν είναι δικό μας, αλλά του θεού...

Η ίδια έρευνα κατέγραψε 11.794 περιπτώσεις σεξουαλικής κακοποίησης. Αναφέρει επίσης ότι, σύμφωνα με την Ομοσπονδιακή Γραμματεία Υγείας,  καταγράφονται κάθε χρόνο 120 χιλιάδες βιασμοί, που μεταφράζονται σε έναν κάθε 4 λεπτά (με ασφάλεια μπορούμε να υποθέσουμε ότι τα νούμερα είναι πολλαπλάσια, καθώς η πλειονότητα των περιπτώσεων δεν φτάνει στις αρμόδιες αρχές ή σε οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων). Από τους 4.773 καταγεγραμμένους βιασμούς, επετράπηκαν μόνο 36 εκτρώσεις (η έκτρωση είναι παράνομη σε όλες τις πολιτείες εκτός από την πολιτεία του Μεξικού).

Επιπλέον οι ιθαγενείς γυναίκες υποφέρουν από διπλή διάκριση, ως ιθαγενείς και ως γυναίκες, όπως είχε τονίσει στο μεξικανικό κοινοβούλιο η διοικήτρια Εστέρ ως εκπρόσωπος της Παράνομης Ιθαγενικής Επιτροπής-Γενικής Διοίκησης των Ζαπατίστας στις 28 Μαρτίου του 2001.

Μέσα σ’ όλη αυτήν την κακοδαιμονία έρχεται η ελπίδα: οι διεκδικήσεις των γυναικών, η αυτοοργάνωση, η δράση των οργανώσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Και μετά την εξέγερση των ζαπατίστας (1994), τίποτα δεν θα ήταν το ίδιο στην Τσιάπας, αλλά και στο Μεξικό.

Φίλοι εδώ μού έλεγαν ότι πριν το 1994, οι ιθαγενείς της Τσιάπας δεν φορούσαν τις παραδοσιακές τους ενδυμασίες μέσα στην πόλη και ντρέπονταν να μιλήσουν τη γλώσσα τους. Τα πράγματα άλλαξαν, όπως μπορεί να διαπιστώσει κάθε επισκέπτης στο Σαν Κριστόμπαλ. Η “περήφανη οργή” έφερε τις διεκδικήσεις για αξιοπρέπεια και σεβασμό, για αποδοχή της διαφορετικότητας, για τη δημιουργία “ενός κόσμου όπου χωράνε πολλοί κόσμοι”. Και όπως λένε  “ένας άλλος κόσμος είναι ήδη εφικτός”.

Στο πολύ ενδιαφέρον άρθρο της Elena Poniatowska με τίτλο “Ο αγώνας των γυναικών για σεβασμό, βήμα προς βήμα” (στο Zapatista Reader, επιμ. Tom Hayden, 2001) σημειώνει ότι η πρώτη πραγματική ζαπατιστική εξέγερση δεν ήταν το 1994, αλλά το 1993. Θα αναπαράγω από μνήμης κάποιες πληροφορίες γιατί δεν έχω πρόσβαση στο βιβλίο. Το 1993 λοιπόν, έπειτα από μια περιοδεία γυναικών ζαπατίστας στα οργανωμένα χωριά, συντάχθηκε μια λίστα αιτημάτων που οι γυναίκες ζήτησαν να γίνουν αποδεχτά από το ζαπατιστικό στρατό. Ο Επαναστατικός Νόμος για τις Γυναίκες απαρτίζεται από 10 άρθρα που διεκδικούν: πρόσβαση στα κοινά, δικαίωμα στην εργασία και στη δίκαιη αμοιβή, δικαίωμα στην επιλογή συζύγου (άρνηση εξαναγκαστικού γάμου) και στην απόφαση του αριθμού των παιδιών τους, δικαίωμα στην εκπαίδευση, στην πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας, στη διατροφή, τιμώρηση της κακομεταχείρισης γυναικών, δικαίωμα συμμετοχής στη διοίκηση του EZLN. Όπως το περιγράφει η Poniatowska στο άρθρο της, τα αιτήματα των γυναικών έφεραν πραγματικό σοκ στους παρευρισκόμενους άντρες. Μετά την υιοθέτηση των αιτημάτων, κάποιος σχολίασε ότι ήταν ευτυχής που η γυναίκα του δεν μιλούσε ισπανικά. Και κάποια συντρόφισσα έσπευσε να απαντήσει ότι ατύχησε, γιατί ο νόμος θα μεταφραζόταν σε όλες τις ιθαγενικές γλώσσες της Τσιάπας! Χρόνια αργότερα, με διεκδίκηση των γυναικών απαγορεύτηκε το αλκοόλ σε όλα τα ζαπατιστικά χωριά.

"Φτάνουν οι δολοφονίες των γυναικών, φτάνει η ατιμωρησία, ούτε μία γυναίκα λιγότερη, ούτε μία δολοφονημένη παραπάνω"

Ο τίτλος του ντοκιμαντέρ που ανέφερα στην αρχή του ποστ είναι “Ήμασταν ευχαριστημένες, αλλά όχι”. Οι γυναίκες οικειακοί βοηθοί δούλευαν (και δουλεύουν) σε άθλιες συνθήκες με εξευτελιστικούς μισθούς και παρ’ όλα αυτά, αν η κακομεταχείριση δεν ήταν πρόδηλη, ήταν ευχαριστημένες, όπως δήλωσαν αρκετές, ακριβώς επειδή έχουν εργασία. Μέχρι να έρθει κάποια συναδέλφισσα, οργανωμένη, και να τους πει πόσα θα έπρεπε να παίρνουν, ή η κακομεταχείριση να φτάσει στο απροχώρητο. Κι έχουν οργανωθεί, με το δικό τους σωματείο, που το παρουσίασαν πολύ ταπεινά σε μια συζήτηση την Παρασκευή που πέρασε.

Η Φεμινιστική Συνάντηση Λατινικής Αμερικής και Καραϊβικής το 1985 καθιέρωσε την 28η Σεπτεμβρίου ως ημέρα Εκστρατείας για την Αποποινικοποίηση της Έκτρωσης σε αυτήν την περιοχή. Αυτήν την ημέρα είχε στηθεί ένα κιόσκι στην Πλατεία του Καθεδρικού Ναού (που οι αρχές ονομάζουν “Πλατεία Ειρήνης” και οι ζαπατίστας “Πλατεία Αντίστασης”) στο κέντρο του Σαν Κριστόμπαλ που ενημέρωνε για τους τρόπους αντισύλληψης (μόνο τους βασικούς ήξερα!) και τη δράση διάφορων οργανώσεων γυναικών. Ως αποτέλεσμα του αγώνα διαφόρων οργανώσεων, ψηφίστηκε το 1999 ένας νόμος (ο ΝΟΜ-046) που υποδεικνύει τον τρόπο μεταχείρισης των γυναικών θυμάτων σεξουαλικής κακοποίησης, με ιδιαίτερη έμφαση στο δικαίωμα έκτρωσης. Ενδεχομένως φυσικά η περίπτωση Παουλίνας, που το 2009 έφτασε μέχρι Διααμερικανική Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, να μην είναι η μόνη. Το 13χρονο κορίτσι βιάστηκε από ένα διαρρήκτη και οι προσπάθειές της μαζί με τη μητέρα της να διακόψει την εγκυμοσύνη της έννομα βρήκαν κάθετα αντίθετο τον κυβερνήτη της Μπάχα Καλιφόρνια που εξαπέλυε σφοδρές απειλές εναντίον των δυο γυναικών. Ως εκ τούτου, πολλές γυναίκες, θύματα βιασμού ή μη, καταλήγουν σε παράνομες εκτρώσεις, με κίνδυνο τη ζωή τους.

Η Διεθνής Μέρα ενάντια στη Βία κατά των Γυναικών (δεν ξέρω πόσο διεθνής είναι αλλά τέλος πάντων) καθιερώθηκε στις 25 Νοεμβρίου ως ημέρα μνήμης της δολοφονίας τριών γυναικών, των αδερφών Teresa, Patria και Minerva Miraval, την ίδια μέρα το 1960 στη διάρκεια του αγώνα τους κατά του δικτάτορα της Δομινικανικής Δημοκρατίας Rafael Leónidas Trujillo. Οι απειλές, επιθέσεις και δολοφονίες αγωνιστριών έχουν αυξηθεί τα τελευταία χρόνια, ως μέρος της γενικότερης ποινικοποίησης των κοινωνικών αγώνων. Αρκετά από τα θύματα του “πολέμου κατά της διακίνησης των ναρκωτικών” που αριθμεί τα τελευταία 4 χρόνια 30.000 νεκρούς συνιστούν στην πραγματικότητα επιθέσεις κατά των οργανωμένων κοινοτήτων και των πρωτοστατούντων τους.

Μόνο το 2010 δολοφονήθηκαν δύο αγωνίστριες, η Χοσεφίνα Ρέγιες το Γενάρη και η Μπέτυ Καρίνιο τον Απρίλη. H Χοσεφίνα Ρέγιες, της οποίας ο γιος δολοφονήθηκε το 2009 από το στρατό, πρωτοστατούσε στους αγώνες της κοιλάδας Χουάρες κατά της καταστολής, της βίας και της παραβίασης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων από μεριάς του στρατού και των ομοσπονδιακών αρχών. Η Μπέτυ Καρίνιο ήταν μέλος μιας οργάνωσης πληγέντων από μεταλλευτικές στην Οαχάκα και δολοφονήθηκε από επίθεση παραστρατιωτικών σε καραβάνι αλληλεγγύης σε μια αυτόνομη κοινότητα του πολύπαθου δήμου Σαν Χουάν Κοπάλα (στο ίδιο καραβάνι δολοφονήθηκε και ο φιλανδός Tyri Antero Jaakkola). Στο Σαν Κριστόμπαλ δε λας Κάσας, μόλις την περασμένη βδομάδα απειλήθηκε από παραστρατιωτικούς μια συνεργάτης του κέντρου ανθρωπίνων δικαιωμάτων FrayBa στο κέντρο της πόλης. Η συγκεκριμένη γυναίκα συνοδευέται από αστυνομικό για την προσωπική της ασφάλεια, καθώς περιστατικά είχαν συμβεί και στο παρελθόν. Αλλά μετά το τέλος μιας συνάντησης σε μια καφετέρια δεν βρήκε τον αστυνομικό να την περιμένει απέξω και είπε να προχωρήσει μόνη της (ο νοών νοήτω)…

οι προσφορές στην τελετή μάγιας πριν την έναρξη της συνέλευσης των γυναικών

Θαρρώ πολύ το έχω μεγαλώσει αυτό το ποστ και ήθελα να το τελειώσω με ελπίδα. Θα το τελειώσω λοιπόν με τη συνέλευση των γυναικών που πραγματοποιήθηκε μια μέρα πριν την πορεία. Μαζευτήκαμε σ’ έναν πολύ αγαπημένο για όλη τη διανόηση της Λατινικής Αμερικής χώρο. Ένα εναλλακτικό πανεπιστήμιο για το οποίο πρέπει να γράψω ένα ποστ κάποια στιγμή. Η συνέλευση άρχισε με μια ιθαγενική τελετή και μετά μ’ ένα θέατρο (δεν παρακολούθησα κανένα από τα δύο γιατί άργησα να πάω). Μετά προσδιορίσαμε τι είναι φτώχεια και πού οφείλεται, τι σημαίνει διατροφή και διατροφική κρίση. Έπειτα χωριστήκαμε σε διαφορετικά εργαστήρια: φτώχεια και διατροφική κρίση, προβλήματα γης, δικαιοσύνη, δικαιώματα και δημόσιες υπηρεσίες, κι ένα εργαστήρι για τους άντρες που θα έρχονταν (ήταν τρεις, είχαν όλα τα παραπάνω θέματα και επιπλέον τις σχέσεις εξούσίας και υπαγωγής, και έκαναν εξαιρετική δουλειά). Έπειτα ξαναενωθήκαμε και ακούσαμε τα πορίσματα κάθε εργαστηρίου, βγάλαμε κάποια γενικά πορίσματα και τα συνθήματα που θα γράφαμε στα πανό.

Από τις περίπου 60 γυναίκες που ήμασταν, η πλειονότητα ήταν ιθαγενείς από διάφορες κοινότητες που ήρθαν ειδικά γι’ αυτό, με τα μωρά τους να θηλάζουν και τα παραδοσιακά τους ρούχα. Τα εργαστήρια ήταν πολύ ενδιαφέροντα, αλλά πιο ενδιαφέροντα ήταν τα διαλείμματα που μπορούσα να μιλήσω με διάφορες γυναίκες. Τι πρόβληματα έχουν, για τις κολλεκτίβες και τις οργανώσεις που έχουν δημιουργήσει στις κοινότητες τους, αλλά και μεταξύ διαφορετικών κοινοτήτων, και τους τρόπους που αγωνίζονται κατά τις πατριαρχίας, των διακρίσεων, του αποκλεισμού τους. Πώς αγωνίζονται στο δικαίωμα της επιλογής. Και ναι, αυτό ήταν ελπίδα…

Υ.Γ.1: Μια αντίστοιχη συνέλευση το 1999 είχε μαζέψει περίπου 600 ιθαγενείς γυναίκες, και από τις συζητήσεις και τις ομάδες που δημιουργήθηκαν προέκυψε ένα εγχειρίδιο που το έχω εδώ δίπλα μου. Τα έχασα τα καλά…

Υ.Γ. 2: Για τους ισπανόφωνους που ενδιαφέρονται να μάθουν λίγα ακόμη εδώ είναι το κείμενο για την Παγκόσμια Ημέρα ενάντια στη Βία κατά των Γυναικών των οργανώσεων που είχαν την ιδέα της συνέλευσης. Δυστυχώς το πολύ ενδιαφέρον κείμενο της Παγκόσμιας Πορείας Γυναικών της Τσιάπας δεν το ανέβασαν…)

ημέρα αυτονομίας σ’ ένα χωριό της Άλλης Καμπάνιας

Επέτειος της μεξικανικής επανάστασης σήμερα που ανέτρεψε τον δικτάτορα Πορφίριο Ντίες το 1910 και δημιούργησε το θεσμό των εχίδος, της συλλογικής ιδιοκτησίας καταλυμμένων εκτάσεων των μεγαλογαιοκτημόνων, που δέχεται μεγάλο πόλεμο από τη δεκαετία του ’90. Όμως το παρόν ποστ θα αναφερθεί σε μια άλλη επέτειο, αυτή της αυτονομίας του χωριού του Άγιου Ισίδωρου στην Τσιάπας που αυτήν την ημέρα πριν 5 χρόνια (μπορεί κι 7 γιατί δεν θυμούνται καλά) ανακήρυξε την αυτονομία του. Ένα μικρό χωριό 25 οικογενειών της φυλής των Τσοτσίλ στα υψίπεδα της Τσιάπας, αρχικά ζαπατιστικό που αποχώρησε στη συνέχεια για να γίνει ένα από τα χωριά της Άλλης Καμπάνιας, που προσυπογράφουν την Έκτη Διακήρυξη της Ζούγκλας Λακαντόνα. Ένα χωριό μικρό, με κέντρο υγείας που το λειτουργούν εθελοντές του χωριού και αυτόνομο δημοτικό που λειτουργεί με τον ίδιο τρόπο.

Φτάσαμε γύρω στις 11, έχοντας χάσει τη λειτουργία με την οποία άρχισε η γιορτή. Περάσαμε από το χωριό χαιρετώντας οικογένειες που δεν συμμετείχαν στη γιορτή. Όπως θα μαθαίναμε στη συνέχεια, στο μέρος συμβιώνουν δυο κοινότητες, η μια αυτόνομη και η άλλη όχι. Περάσαμε από το κέντρο υγείας, το αυτόνομο δημοτικό και την εκκλησία και κατηφορήσαμε προς στο μέρος μέρος της γιορτής.

Δυο κτίσματα από σανίδες και τσίγκινη οροφή σχημάτιζαν ένα γάμα με ένα χώρο με γρασίδι μπροστά όπου ήταν ο χώρος της συγκέντρωσης. Οι άντρες φορούσαν τα γιορτινά τους, με μπλούζες κεντημένες με πολύχρωμα λουλούδια που πιστοποιούν την αξιοσύνη των συζύγων τους. Οι γυναίκες ήταν ντυμένες με παραδοσιακά, μαύρη φούστα και σκληρό μαντό με λουλούδια σε μωβ αποχρώσεις, με μπλεγμένες κορδέλες στις δυο πλεξίδες που είχαν όλες, μικρές και μεγάλες.

Προς έκπληξή μας δεν ήμασταν οι μόνοι ξένοι (εγώ και ο ισπανός σύντροφος που ξεκινήσαμε παρέα από το Σαν Κριστόμπαλ δε λας Κάσας, παίρνοντας το λεωφορειάκι από την αγορά και περπατώντας για μισή ώρα περίπου μέσα από την υπέροχη φύση και τις μίλπες της κοινότας, τα χωράφια του καλαμποκιού). Υπήρχαν κι άλλες ομάδες εθελοντών, περίπου 20 άτομα.

Η δική μας εμπειρία άρχισε με την αυτοπαρουσίαση διαδοχικά όλων των ξένων στο μικρόφωνο. Από πού είμαστε και τι κάνουμε. Μας καλοσώρισαν και ακολούθησε μια τελετή των μάγιας στο μικρότερο από τα δύο κτίσματα.

Το πάτωμα από πατημένη γη ήταν καλυμμένο με πευκοβελόνες (έθιμο που έχουν σ’ όλη την Τσιάπας για τις γιορτές). Ένας σταυρός από λουλούδια ήταν στο πάτωμα μπροστά στην πόρτα: τέσσερα ορθογώνια με δυο κεριά στη μέση. Το ορθογώνιο προς την ανατολή σχηματιζόταν από κόκκινα λουλούδια, δυο κόκκινα καλαμπόκια κι ένα κόκκινο κερί στην άκρη. Είναι η κατεύθυνση του ήλιου. Το ορθογώνιο προς τη δύση ήταν μωβ (που ήθελε να είναι μαύρο) με δυο μαύρα καλαμπόκια και ένα μαύρο κερί στην άκρη. Είναι η κατεύθυνση της νύχτας. Το ορθογώνιο προς το νότο ήταν κίτρινο, με κίτρινα καλαμπόκια και κίτρινο κερί. Είναι η κατεύθυνση όπου στέκεσαι για να ζητήσεις λύσεις. Και η κατεύθυνση προς το βορρά ήταν άσπρη με άσπρα καλαμπόκια και άσπρο κερί, η κατεύθυνση των ονείρων και της ελπίδας. Στη μέση υπήρχαν δυο κεριά, ένα μπλε για τον ουρανό κι ένα πράσινο για τη Μάνα Γη και τη φύση. Στη βάση και στην κορυφή έκαιγαν 13 κεριά μικρά και άσπρα, για τα 13 πνεύματα και διάφορα άλλα 13 που δεν θυμάμαι.

Όλη η τελετή ήταν σε τσοτσίλ, οπότε μην περιμένετε να σας πω τι έλεγε. Γυρίσαμε διαδοχικά προς όλες τις κατευθύνσεις του ορίζοντα, ακούγοντας τα λόγια αυτής της αυτόχθονης γλώσσας και τον ήχο του καρακόλ, του μεγάλου κοχυλιού που καλούσε όλους να συμμετέχουν στην προσευχή, όποιοι κι αν ήταν κι όπου κι αν πορεύονταν. Όταν το χωριό αυτοανακηρύχτηκε αυτόνομο, διάφοροι οργανωμένοι σε κόμματα και παραστρατιωτικές ομάδες ήρθαν για παρενοχλήσουν τους κατοίκους, να τους πετάξουν πέτρες. Εκείνοι προσευχήθηκαν και κανένας από τους επιτιθέμενους δεν κατάφερε να μπει στο χωριό.

Στη συνέχεια η γιορτή είχε την παρουσίαση ενός θεατρικού, από ένα κοινοτικό εργαστήρι με το όνομα Y’achil Antzetic, προϊόν συλλογικού αυτοσχεδιασμού με τη βοήθεια μιας Αυστραλέζας. Στο εργαστήρι συμμετείχαν στην πλειονότητα γυναίκες τσοτσίλ και η πλοκή ήταν πολύ προωθημένη: η κόρη ενός αλκοολικού αναγκάζεται να κατεβεί από το χωριό της στην πόλη για να πουλήσει τα προϊόντα χειροτεχνίας της. Όμως σε σύγκριση με τις άλλες γυναικείες μπλούζες και φορέματα που είναι αρκετά φτηνά, τα δικά της είναι πολύ πιο ακριβά και στη “μόδα” των ιθαγενών. Έτσι δεν μπορεί να πουλήσει τίποτα στο φραγκοφορεμένο κοινό της αγοράς. Στεναχωρημένη και αφού έχει δεχτεί την περιφρόνηση των πελατισσών αρχίζει να κλαίει όταν την βρίσκουν τρεις φραγκοφορεμένες φιλενάδες της. Της λεν να πάει να δουλέψει σε σπίτι. Ο μισθός είναι πολύ χαμηλός και εργοδότρια της συμπεριφέρεται άσχημα. Το βράδυ οι φιλενάδες έρχονται να την πάρουν για να βγουν. Φυσικά όμως δεν μπορεί να πάει με τα δικά της ρούχα, αλλά να φορέσει άλλα, δυτικά. Πηγαίνουν σ’ ένα κλαμπ, όπου τη βάζουν να πιει μπύρα, ενώ αργότερα της την πέφτει ένας άντρας με τον οποίο φεύγει και μένει έγκυος. Η εργοδότρια της προσφέρει την επιλογή να της πληρώσει τα πάντα αλλά να αφήσει το παιδί που θα γεννήσει. Εκείνη αρνείται και χάνει τη δουλειά της. Ο πατέρας της δεν την δέχεται, καθώς συνιστά ντροπή για την κοινότητα. Έπειτα από μερικούς μήνες γυρίζει με το παιδί και η οικογένεια τη δέχεται.

Μετά το τέλος του θεατρικού, οι γυναίκες που συμμετείχαν (που ήταν σε τσοτσίλ και ισπανικά, που εδώ τα λέμε καστεγιάνικα) πήραν μία μία το λόγο. Οι άντρες πρέπει να ‘ναι πιο προσεκτικοί γιατί προκαλούν μεγάλο πόνο στις γυναίκες. Στη συνέχεια πρέπει ν’ αναλαμβάνουν τις ευθύνες τους, αλλά και οι οικογένειες δεν πρέπει να διώχνουν μια γυναίκα έγκυο τη στιγμή που περισσότερο από ποτέ οφείλουν να της δείξουν την αλληλεγγύη τους. Έπειτα πήρε το λόγο ο εντεταλμένος διοργανωτής της γιορτής (που έχει αυτήν την αρμοδιότητα για δύο χρόνια). Επανέλαβε σε τσοτσίλ σχεδόν τα ίδια (μου μετέφραζε μια κυρία δίπλα μου, μ’ ένα τεράστιο ασημένιο χαμόγελο) συμπληρώνοντας ότι οι οικογένειες πρέπει να προσέχουν τις κόρες τους. Ο ίδιος, φίλος του συντρόφου που πήγαμε παρέα, χρόνια παντρεμένος, δεν θέλει να κάνει παιδιά (αρκετά προωθημένο για τις κοινότητες). Το όνομα του έργου ήταν “Μια ιστορία ζωής”, η ιστορία που βιώνουν πολλές ιθαγενείς γυναίκες.

Στη συνέχεια άρχισε η μουσική, με ζωντανό συγκρότημα και ένα ηχοσύστημα που θα μπορούσε να καλύψει στάδιο, με ρεύμα που όλοι οι αυτόνομοι δήμοι παίρνουν από τις εθνικές οδούς χωρίς να πληρώνουν. Οι γυναίκες της κοινότητας έφτιαχναν στο μεταξύ τις τορτίγιες για το γεύμα που θα ακολουθούσε. Κι επειδή ήταν γιορτή, περιλάμβανε κρέας σε μια νοστιμότατη σούπα με ρύζι. Πρώτα σερβιρίστηκαν οι ξένοι στο τραπέζι που στήθηκε στο άλλο κτίσμα του χώρου και μετά οι υπόλοιποι.

Γύρω στις 16:30 χαιρετίσαμε και πήραμε το δρόμο της επιστροφής, συζητώντας, αναλύοντας, και παρατηρώντας την αμερικάνικη ποικιλία πεύκων και προσπαθώντας ν’ αναγνωρίσουμε με μικρή επιτυχία άλλα είδη που δεν υπάρχουν στην Ευρώπη…

η “ημέρα των νεκρών” στο Σαν Χουάν Τσαμούλα

πιτσιρίκια που μου τραγούδησαν προχτές το βράδυ στο κέντρο του Σαν Κριστόμπαλ. Χτες το βράδυ πέρασαν και από τη γειτονιά μου, αλλά, προς μεγάλη μου απογοήτευση, δεν χτύπησαν την πόρτα μου...

Τι καταπληκτική γιορτή! Τι καταπληκτική ιδέα! Μια γιορτή για τη ζωή, τιμώντας το θάνατο και τους αγαπημένους νεκρούς.

Η γιορτή διαρκεί τρεις ημέρες. Τις νύχτες στην πόλη του Σαν Κριστόμπαλ, μεγάλοι και μικροί ντύνονται νεκροί, διαβολάκια ή μάγοι. Τα πιτσιρίκια γυρνούν στους δρόμους τραγουδώντας ένα τραγουδάκι “είμαστε αγγελάκια που κατεβήκαμε στη γη” και συγκεντρώνουν γλυκά (αλλά και χρήματα) στα καλαθάκια τους.

Σήμερα το πρωί λοιπόν, 2 Νοεμβρίου, ανήμερα της γιορτής, ξεκίνησα για ένα χωριό ιθαγενών μάγιας, της φυλής των τσοτσίλ, το Σαν Χουάν Τσαμπούλα (βλ. και Τελετουργίες σ’ ένα χωριό ιθαγενών της Τσιάπας, καθώς πρόκειται για το ίδιο χωριό ). Το χωριό βρίσκεται στα 2.200 μ. και είναι αυτόνομη περιοχή. Οι κάτοικοί του διατηρούν πανάρχαια έθιμα και μαζί με τους χριστιανούς αγίους λατρεύουν και τον ήλιο, που δίνει δικαιοσύνη και κατανοεί άντρες και γυναίκες. Η πολιτική ζωή είναι στενά συνδεδεμένη με τη θρησκευτική: οι πολιτικοί αρχηγοί έχουν και πνευματικές αρμοδιότητες, οι εκλογές συνδέονται με γιορτές αγίων, οι ιθύνοντες σημειώνονται σε ιερά βιβλία και συγκεντρώνονται σε ιερούς χώρους. Ιερές πηγές, ιερά βουνά, ιερά δάση περιστοιχίζουν το χωριό.

το χωριό του Σαν Χουάν Τσαμούλα, που σύμφωνα με την παράδοση χτίστηκε στη θέση λίμνης που αποξήρανε ο Αγ. Ιωάννης. Στη μέση διακρίνεται η εκκλησία του.

Σύμφωνα με την τοπική παράδοση, ο Άγιος Ιωάννης (Σαν Χουάν) μαζί με άλλους αγίους (τους Λορέντζο, Πέτρο, Αντρέα, Παύλο, Μιχαήλ, Σεβαστιανό και Αικατερίνη) εγκατέλειψαν τον αφιλόξενο τόπο τους στα βουνά όπου δεν μπορούσαν να επιβιώσουν και έπειτα από μακρά αναζήτηση έφτασαν σε μια λίμνη, όπου τα ζώα τους σταμάτησαν να ξεδιψάσουν. Μόλις ο Αγ. Ιωάννης ανακοίνωσε στην εκλεκτή ομήγυρη ότι είχαν φτάσει στον προορισμό τους, κατέφτασε ο ιδιοκτήτης της περιοχής. Ο Αγ. Ιωάννης τού ζήτησε την άδεια να χτίσει το σπίτι του στη μέση της λίμνης. Στις αντιρρήσεις του ιδιοκτήτη (“πώς θα το κάνεις;” και “εγώ πού θα μείνω”) του απάντησε ότι θα μπορούσε να αποξηράνει τη λίμνη και να μείνουν και οι δυο. Και συμφώνησαν. Ο Αγ. Ιωάννης κράτησε το λόγο του και αποξήρανε τη λίμνη, αφήνοντας τρεις πηγές για τις διαφορετικές συνοικίες του σημερινού χωριού, που έχει χτιστεί ακριβώς σ’ αυτό το μέρος.

Το νεκροταφείο του χωριού βρίσκεται στα ερείπια της εκκλησίας του Αγ.

Τα ερείπια της εκκλησίας του Αγ. Σεβαστιανού και το νεκροταφείο ανήμερα της Ημέρας των Νεκρών

Σεβαστιανού, καθώς, αφότου έφτασαν οι άγιοι στην περιοχή, αποφάσισαν να ζήσουν χώρια. Ένας σεισμός σχεδόν κατάστρεψε την εκκλησία του και οι κάτοικοι, για να μην τραυματιστεί ο Αγ. Σεβαστιανός, τον μετέφεραν στην εκκλησία του Αγ. Ιωάννη (όπου έμενε αρχικά καθώς ήταν νεαρός για να μείνει μόνος του). Πολλές φορές προσπάθησε να επιστρέψει στην εκκλησία του και οι κάτοικοι τον γύριζαν στην εκκλησία του Αγ. Ιωάννη. Κι αφού συνειδητοποίησε ότι υπήρχαν πολλοί πιστοί εκεί, αποφάσισε τελικά να μείνει. Στα ερείπια της εκκλησίας του Αγ. Σεβαστιανού, χτίστηκε στη συνέχεια το νεκροταφείο, όπου βρέθηκα σήμερα το πρωί.

τραγούδια κατά παραγγελία για το νεκρό

Για τους ιθαγενείς ο θάνατος είναι απλά μια μετάβαση σ’ ένα άλλο επίπεδο. Μου έλεγε ο αργεντίνος συγκάτοικός μου ότι στο Περού (θα τον ρωτήσω κι αν είναι λάθος θα το διορθώσω) ότι οι νεκροί συμμετέχουν στις παραδοσιακές συνελεύσεις, και οι ζωντανοί σωπαίνουν για να τους ακούσουν.

Την Ημέρα των Νεκρών κατεβαίνουν από το μέρος όπου ξεκουράζονται επιστρέφοντας στις οικογένειές τους. Πριν την ισπανική κατάκτηση, αυτή η μέρα γιορταζόταν το καλοκαίρι. Οι Ισπανοί προσπαθώντας να την εξαλείψουν, την μετέφεραν στη γιορτή των Αγίων Πάντων. Η ημερομηνία άλλαξε, αλλά τα

προσφορές για το νεκρό

τελετουργικά παρέμειναν. Πικ νικ στήνονται στα νεκροταφεία και ορχήστρες παίζουν  αγαπημένα κομμάτια του νεκρούπάνω από τους τάφους. Στα σπίτια στήνονται μικροί βωμοί προς τιμήν των νεκρών, ιδιαίτερα αυτών που δεν έχουν κλείσει χρόνο, μαγειρεύονται τα αγαπημένα τους φαγητά και καλούνται τα αγαπημένα τους πρόσωπα.

Στο Σαν Χουάν κανείς δεν έκλαιγε, καθώς είναι μια μέρα που γιορτάζεται η ζωή. Καθώς ο θάνατος δεν είναι το τέλος.

Και για μια ακόμη φορά ένιωσα πόσο φτωχός είναι ο πολιτισμός μας…

Βρήκα κι εγώ έναν τάφο απόμενο κι έρημο, να κάνω προσφορά στους δικούς μου νεκρούς. Ένα αγοράκι (κανένας τάφος δεν έγραφε ηλικία) που πέθανε το 1999. Μόνο που εγώ δεν μπορούσα να το δω γιορτινά...

συνεταιριστικό καφενείο του Οβεντίκ, Σάβ. 23 Οκτ.

Το Καρακόλ ΙΙ "Καρδιά των Ζαπατίστας απέναντι στον Κόσμο" είναι ακριβώς αυτό που λέει το όνομά του. Όλα τα ζητήματα που χρειάζονται κάποιο συντονισμό και αφορούν τα άλλα τέσσερα καρακόλ ή τους αυτόνομους δήμους περνούν από εδώ, από το γραφείο του Συμβουλίου Καλής Διακυβέρνησης. Από εδώ επίσης περνάει και οποιοδήποτε ζήτημα σχετίζεται με το εξωτερικό. Κι επειδή από εδώ επίσης πρέπει να εγκριθεί η είσοδος για τους επισκέπτες που νομίζουν πως παν σε τουριστική ατραξιόν θα έλεγα ότι όποιος σέβεται αυτό που συμβαίνει εδώ είναι προτιμότερο να μην επισκεφτεί κάποιο καρακόλ αν δεν έχει συγκεκριμένο λόγο, και ιδίως το Οβεντίκ. Άλλωστε μια βόλτα για να δείτε τις τοιχογραφίες (που κυκλοφορούν ευρύτατα στο ίντερνετ) είναι εντελώς ασήμαντη: θα συνοδεύεστε από δύο κουκουλοφόρους (τους οποίους απασχολείτε για όση ώρα θα γυρνοβολάτε) και δεν θα μπορείτε να μιλήσετε σε κανέναν.

Έχω να πιω καφέ πάνω από πέντε μήνες. Και είναι αργάμιση, 7, 6 ή 8, γιατί αυτό το μέρος έχει τρεις διαφορετικές ώρες. Σε κάθε περίπτωση είναι αργά, και παρά το σοβαρό κίνδυνο που διατρέχω να μην κοιμηθώ απόψε δεν μπόρεσα ν’ αντισταθώ σ’ ένα φλιντζάνι ζαπατιστικού καφέ. Ανάβω ένα τσιγάρο. Υπάρχουν, λέει, κι άλλοι που καπνίζουν εδώ, αλλά δεν έχω δει κανέναν. “Γιατί το χρειαζόμαστε το τσιγάρο;”. Μπροστά μου ανοιχτό ένα βιβλίο που μου σύστησε ένας από τους προωθούντες την εκπαίδευση (promotor de educación και όχι δάσκαλος):

Στο γυμνάσιο τα παιδιά ξυπνούν στις 6 το πρωί, κοιμούνται σε κοιτώνες πολλών ατόμων, τρώνε όλοι μαζί, πλένουν τα πιάτα τους και καθαρίζουν εκ περιτροπής το χώρο (τουαλέτα, αυλή, τάξεις κλπ). Για την επόμενη βδομάδα το πρόγραμμα περιλαμβάνει και αγροτικές εργασίες στο χωράφι του σχολείου. Η φοίτηση είναι δωρεάν και η συμβολή των οικογενειών είναι 50 τοστάδας (ξερές τορτίγιες) κάθε δυο βδομάδες.

“Μαθαίνοντας να ακούμε”. Η πρόσληψη/ακοή είναι ένα κεντρικό στοιχείο στην πολιτική, κοινωνική, κοινοτική φιλοσοφία των μάγιας, την οποία ενσωμάτωσε ο ζαπατισμός. “Οι λέξεις δεν γεννιούνται όταν κάποιος τις λέει, αλλά όταν κάποιος τις ακούει”…

Το πιο ζωντανό κομμάτι του καρακόλ είναι τα 100 περίπου παιδιά φοιτούν στο γυμνάσιο του Οβεντίκ, του Καρακόλ ΙΙ Καρδιά των Ζαπατίστας απέναντι στον Κόσμο. Και συναπαρτίζουν μια μικρή κοινότητα, καθώς μένουν εδώ όλα μαζί και επισκέπτονται τις οικογένειές τους

Το δημοτικό βρίσκεται έξω από τα όρια του καρακόλ. Η αξία που δίνουν οι ζαπατίστας στην παιδεία είναι τεράστια. Κάθε αυτόνομη κοινότητα διαθέτει πλέον δημοτικό.

κάθε δεύτερο Σαββατοκύριακο. Μια επικίνδυνη εξεγερμένη γενιά που μετά την τρίχρονη μαθητεία θα συνεχίσει την πορεία της  επιστρέφοντας στις ζαπατιστικές κοινότητες και στον κόσμο. Στη ζαπατιστική εξεγερμένη εκπαίδευση αυτό που μετράει είναι η διαδικασία και όχι το αποτέλεσμα. Οι προωθούντες την εκπαίδευση δεν είναι επαγγελματίες, ούτε είναι οι δάσκαλοι που ξέρουν και οι μαθητές τα παιδιά που πρέπει να μάθουν. Η τάξη είναι ένα πειραματικό εργαστήρι όπου όλοι ακούν και μαθαίνουν. Οι προωθούντες την εκπαίδευση είναι μέλη των κοινοτήτων που προσφέρουν εθελοντικά την

Ο Εμιλιάνο Ζαπάτα κυριαρχεί σε αρκετές τοιχογραφίες. Το αίτημά του για "Γη και ελευθερία" πιο επίκαιρο από ποτέ. Στην αίθουσα εκδηλώσεων του Οβεντίκ έχουν φιλοξενηθεί διάφορα καλέσματα για διεθνείς συναντήσεις. Η ενέργεια που επενδυόταν σε αυτές τις διοργανώσεις ήταν τεράστια και έχω την αίσθηση πως (καλώς) έχουν περάσει στο παρελθόν, προς λύπην φυσικά ημών των υπολοίπων που είμαστε για τα πανηγύρια.

υπηρεσία τους στην κοινότητα που τους το έχει ζητήσει. Με σεβασμό στην κουλτούρα και την παράδοση των μάγιας και σεβασμό στους μαθητές ως υποκείμενα. Όπως θα μου έλεγε ένας δάσκαλός μου αυτό είναι ένα από τα προβλήματα που έχει προκαλέσει ο καπιταλισμός: έχει μετατρέψει τα άτομα σε αντικείμενα. Ζητούμενο; Η επανυποκειμενοποίηση του κόσμου.

Είναι ενδιαφέρον πώς η αυταρχικότητα εγγράφεται στη γλώσσα. Δείχνει την ποιότητα του πολιτισμού μας. Στην πρόταση “εγώ σου μιλάω”, αυτός που εκφέρει το λόγο

Το καρακόλ ΙΙ περιστοιχίζεται από τέσσερα στρατόπεδα. Από την εξέγερση των ζαπατίστας το 1994 η Τσιάπας συνιστά την πιο στρατικοποιημένη πολιτεία του Μεξικού. Σημαντική είναι η δράση και παραστρατιωτικών ομάδων που συνεργάζονται με το κράτος και επιδιώκουν την αποσταθεροποίηση των κοινοτήτων. Τα παραπάνω τιτλοφορούνται εδώ ως "πόλεμος χαμηλής έντασης".

φέρει όλο το βάρος της ενέργειας. Αυτός που ακούει εμφανίζεται ως παθητικός δέκτης και μετατρέπεται σε αντικείμενο. Στη γλώσσα των τοχολαμπάλες, μάγιας ιθαγενών της Τσιάπας, η πρόταση θα ήταν: “εγώ μιλάω, εσύ ακούς”, με δύο ρήματα και δύο υποκείμενα και ισότιμη συμμετοχή και βαρύτητα στην ενέργεια. Στις δυτικές γλώσσες υπάρχουν και περιστάσεις όπου αυτός που ακούει/προσλαμβάνει εξαφανίζεται ολοσδιόλου, όπως στην περίπτωση των νόμων που συνιστούν στυγνές εντολές. O Carlos Lenkersdof

Σε ένα ενδιαφέρον άρθρο διάβαζα ότι η πρώτη εξέγερση των ζαπατίστας ίσως δεν θα έπρεπε να θεωρείται αυτή της 1ης Γενάρη 1994, αλλά του προηγούμενου χρόνου, όταν οι γυναίκες ζαπατίστας απαίτησαν να έχουν δικαίωμα λόγου στο γάμο τους και στην επιλογή συντρόφου, να αποφασίζουν πόσα παιδιά θα κάνουν, να έχουν δικαίωμα στην εργασία και στη δίκαιη αμοιβή, στην εκπαίδευση, στη συμμετοχή στις κοινοτικές και επαναστατικές διαδικασίες, στην αξιοπρεπή μεταχείριση και τη μη κακοποίηση, όλα αυτά που εξελίχθηκαν στον "Επαναστατικό Νόμο για τις Γυναίκες" (Ley Revolucionaria de Mujeres) τον οποίο υιοθέτησε ο Ζαπατιστικός Στρατός για την Εθνική Απελευθέρωση (EZLN) το 1993. Η συγκεκριμένη τοιχογραφία βρίσκεται σ' ένα κατάστημα ρούχων έξω από τα όρια του καρακόλ το οποίο χρηματοδοτεί τις μετακινήσεις και άλλες ανάγκες των προωθούντων την υγεία (=εθελοντών στην κλινική του καρακόλ). Κάθε πρότζεκτ του καρακόλ είναι αυτόνομο και αυτοοργανωμένο. Κανένας από τους εθελοντές δεν πληρώνεται.

περιγράφει σε αυτό το πολύ ενδιαφέρον βιβλίο (Μαθαίνοντας να ακούμε) μια συνέλευση τοχοναμπάλων (αν μπορώ να κλίνω το όνομα): οι εντεταλμένοι επικεφαλής ανακοινώνουν και η συνέλευση ακούει (για να χρησιμοποιήσω τη σύνταξή τους) το λόγο της συγκέντρωσης. Στη συνέχεια ο καθένας λέει αυτό που σκέφτεται για το τι να πράξουν. Ακολουθεί ένας ομαδικός διάλογος. Καθένας μιλά με τους διπλανούς του κι εκείνοι τον ακούν. Αλλάζουν θέσεις για να μιλήσουν και να ακούσουν τι σκέφτονται οι άλλοι. Σιγά σιγά μιλούν όλο και πιο λίγοι μέχρι ν’ απλωθεί σιωπή. Τότε κάποιος από τους συμμετέχοντες θα σηκωθεί και θα συνοψίσει αυτά που ειπώθηκαν και πρέπει να έχει καταπληκτική συνθετική ικανότητα, να έχει ακούσει και να έχει καταλάβει τι ειπώθηκε. Θα ακολουθήσει ένας ακόμη διάλογος που θα αξιολογήσει αυτά τα λόγια και θα επιδιώξει τη συναίνεση της συνέλευσης (“να πείθουμε και όχι να νικάμε” είναι μια από τις έξι αρχές του ζαπατισμού, η οποία λεξικοποιείται σε ένα ενδιαφέρον λογοπαίγνιο: convencer y no vencer). H απόφαση πρέπει να είναι ομόφωνη. Αν δεν υπάρξει ομοφωνία, το ζήτημα μετατίθεται για την επόμενη συνέλευση.

Η ομίχλη έχει καλύψει τα πάντα και δεν βλέπεις στα δύο μέτρα. Μια γυναίκα με το μωρό της δεμένο στην πλάτη ήρθε ν’ αγοράσει κρεμμύδια. Συζήτησε λίγο με τον κόσμο εδώ σε τσοτσίλ, μια άλλη ιθαγενική γλώσσα της Τσιάπας. Εδώ, σε αυτήν την πολιτεία της Τσιάπας που συνιστά μια από τις πιο φτωχές του Μεξικού, οι ιθαγενείς διατήρησαν τη γλώσσα, την κοσμοθεώρηση και τα έθιμά τους σε απίστευτες συνθήκες κατοχής για πάνω από 500 χρόνια, από την κατάκτηση της Αμερικής μέχρι σήμερα (βλ. προηγούμενο ποστ). Αυτό υποδηλώνει και η ενδιαφέρουσα απάντηση που έδωσε ο υποδιοικητής Μάρκος όταν τον ρώτησαν πόσο χρονών είναι: “είμαι 518 ετών”. Και τελικά οι ιθαγενείς νίκησαν, σ’ έναν αγώνα που μοιάζει μ’ εκείνον μεταξύ της σπάθας και του νερού σ’ ένα παραμύθι που λέει ο Σουπ (υποδιοικητής Μάρκος) στα υψίπεδα του νοτιοανατολικού Μεξικού. Αλλά αυτό είναι μια άλλη ιστορία…

Το διεστραμμένο μυαλό μου, γαλουχημένο σ’ ένα διεστραμμένο πολιτισμό, τόσο διεστραμμένο ώστε να αυτοεξιδανικεύεται, τα κουφά μου αυτιά, τα μυωπικά μου μάτια προσπαθούν… Θα προλάβω να κάνω κανα βήμα πριν φύγω;

Υ.Γ. Η εμπειρία μου στο Οβεντίκ οφείλεται στη μαθητεία στο Κέντρο Γλωσσών που διαθέτει το γυμνάσιο ως μέρος του τρόπου αυτοχρηματοδότησής του.

Καθένας από τους τέσσερις αυτόνομους δήμους της περιφέρειας του καρακόλ ΙΙ έχει ένα σπιτάκι εδώ όπου στέλνει ανά βδομάδα την αντιπροσωπεία του. Η συγκεκριμένη τοιχογραφία βρίσκεται στο γραφείο του αυτόνομου δήμου Magdalena de la Paz (Μαγδαληνή της Ειρήνης). Σύμφωνα με έναν ιθαγενικό μύθο, οι αληθινοί άνθρωποι προέρχονται από το καλαμπόκι.

(Όλες οι τοιχογραφίες του ποστ είναι από το χέρι του Γκουστάβο Τσάβες, αν και δεν φέρουν όλες υπογραφή. Οι φωτογραφίες έχουν τραβηχτεί με τη φωτογραφική του Κ.)

Υ.Γ. Το ποστ δημοσιεύεται με την άδεια των προωθούντων της εκπαίδευσης του σχολείου του Οβεντίκ που με χαρά θα δεχτούν κόσμο από Ελλάδα…

μια μεξικανική διαμαρτυρία

τα λόγια είνα περιττά...

Ναι, υπάρχουν και στην Ελλάδα τέτοιες διαμαρτυρίες. Εικοσιτετράωρες. Αλλά αυτή σαν να είναι διαφορετική. Σαν ένα ολόκληρο χωριό να έχει μετακομίσει στο δρόμο μπροστά στα γραφεία των Ηνωμένων Εθνών. Αντρόγυνα, με τα παιδιά τους (μωρά και πιο μεγάλα) με τις γιαγιάδες και τους παπούδες. Οι γυναίκες και τα παιδιά κάτω από μια τέντα στη μέση του δρόμου και οι άντρες κάτω από μουσαμάδες στα πλάγια. Βρέχει συχνά εδώ. Το πρώτο μεσημέρι που πέρασα τυχαία από κει, μια στοίβα τορτίγιες (πολύ λεπτά στρογγυλά πιτάκια από καλαμπόκι που έχουν τη λειτουργία ψωμιού) έδειχνε ότι μοιράζεται φαγητό στους συμμετέχοντες. Και το βράδυ ένα μεγάλο καζάνι που έψηνε καφέ πάνω σε αναμμένα έδινε καθαρά το μήνυμα: δεν φεύγουμε αν δεν απελευθερωθούν οι σύντροφοί μας.

Ο σύντροφός αυτής της οργάνωσης (Προλεταριακή Οργάνωση Εμιλιάνο Ζαπάτα-Εθνική Απελευθέρωση, OPEZ-MLN) πιάστηκε με άλλους 10 μετά από μια συνέλευση δασκάλων στην Τούξτλα Γκουτιέρρες, την πρωτεύουσα της Τσιάπας. Ενώ οι άλλοι αφέθηκαν ελεύθεροι, εκείνος μεταφέρθηκε σε φυλακές υψίστης ασφαλείας και το Σεπτέμβρη ζητήθηκε ένα αστρονομικό ποσό ως εγγύηση για την απελευθέρωσή του, καθώς και η αποχώρησή του από την πολιτεία της Τσιάπας μαζί με τη γυναίκα και τους δυο γιους του. Ένας ακόμη πιάστηκε σε διαμαρτυρία εδώ στο Σαν Κριστόμπαλ. Κατηγορείται για διατάραξη δημοσίας τάξης. Ένα άρθρο στον ομοσπονδιακό ποινικό κώδικα δυνητικά ποινικοποιεί τις συνελεύσεις και τις πολιτικές συγκεντρώσεις καθώς αυτές μπορεί να θεωρηθούν επικίνδυνες για τη δημόσια τάξη, άρθρο που έρχεται σε άμεση αντίθεση με άρθρο του συντάγματος που ορίζει ως αναφαίρετο το δικαίωμα ειρηνικών συναναστροφών και συγκεντρώσεων… Καλή δικτατορία είναι κι εδώ…

Η διαμαρτυρία λαμβάνει χώρα σε τρεις πόλεις: εδώ στο Σαν Κριστόμπαλ, στη Τούξτλα, και στην Κομαλάπα, κοντά στα σύνορα με τη Γουατεμάλα. Συνολικά συμμετέχουν γύρω στα 1000 άτομα. Και παρόλα αυτά δεν μπορείς να βρεις σχεδόν τίποτα στο ίντερνετ για τη διαμαρτυρία. Στην Τσιάπας, οι ζαπατ/στας μάλλον είναι μια απ’ τις λίγες ομάδες που χρησιμοποιούν συστηματικά το ίντερνετ, γι’ αυτό άλλωστε είναι και η πιο γνωστή. Ένας από τους συμμετέχοντες με διαβεβαίωνε ότι υπάρχουν κοινότητες που είναι στον OPEZ και είναι πολύ οργανωμένες, αλλά κανείς δεν ξέρει γι’ αυτές.

Δεν ξέρω αν θα λειτουργήσει η διαμαρτυρία. Αλλά είναι μια εξαιρετικά δυνατή κίνηση αλληλεγγύης. Πολιτικοί κρατούμενοι υπάρχουν παντού, αλλά πόσες ομάδες και πόσοι είναι διατεθειμένοι να κάνουν κάτι τέτοιο. Τα σέβη μου…

Υ.Γ. Ο OPEZ είναι οργάνωση κυρίως αγροτών. Δεν συμμετέχει στις κεντρικές εκλογές θεωρώντας τες φάρσα. Συμμετέχει σε εκλογές και κινήσεις σωματείων εργαζομένων και ενίοτε συμμετέχει και στις δημοτικές εκλογές. Διαθέτει άτομα που εργάζονται για την οργάνωση.

(Για περισσότερες φωτογραφίες και για την είδηση πιο ξερά μπείτε στο indymedia. Οι φωτογραφίες έχουν τραβηχτεί με τη μηχανή του Κ. που ήρθε τρεις μέρες στο Σαν Κρις και μου άφησε τη μηχανή του φεύγοντας. Κ. τη χρησιμοποιώ με σύνεση, προσοχή και αγάπη! Να ‘σαι καλά!).

“κραυγή ανεξαρτησίας” του Μεξικού

Δεν είχα σκοπό να γράψω τίποτα για τη γιορτή ανεξαρτησίας του Μεξικού (σήμερα και αύριο) που προετοιμάζεται εδώ και αρκετό καιρό. Τουλάχιστον 2-3 φορές έχουν περάσει πιτσιρίκια κάτω από το παραθύρι μου σε παράταξη για πρόβα  παρέλασης με συνοδεία ταμπούρλων άντε και καμιάς τρομπέτας. Μαζί τους παρεύλαυναν και οι καθηγητές τους με απόλυτη σοβαρότητα! Μια άλλη φορά πέρασε μια μαθητική μπάντα, ενώ στο κτίριο της αστυνομίας που βρίσκεται πολύ κοντά μου μια επιεικώς απαράδεκτη μπάντα προσπαθούσε μέχρι πριν μερικές μέρες να βελτιωθεί αγωνιωδώς. Μάλλον το πήραν απόφαση ότι δεν προλαβαίνουν και γλίτωσαν τ’ αυτιά μας.

Γράφω όμως γιατί γιορτή δεν θα είναι μόνο στρατιωτικές ή στρατιωτικού τύπου μπούρδες (που στην Ελλάδα τις γνωρίζουμε καλά). Η παρέλαση είναι αύριο στις 9 το πρωί, αλλά απόψε έχει πάρτυ!!

Μπροστά στην καθολική, στη μητρόπολη σα να λέμε, του Σαν Κριστόμπαλ δε λας Κάσας ο δήμος έχει στήσει τετράγωνα κιόσκια όπου έχουν εγκατασταθεί από χτες πωλητές γλυκών με πολλές μέλισσες, φαγητών που τα ψήνουν με γκάζι και τα απολαυνάνεις σε τραπέζια με καρέκλες, φρουτοσαλατών που τις σερβίρουν σε ποτήρι με κουτάλι. Πωλούνται επίσης κουκλάκια και μπιχλιμπίδια, και έχουν στηθεί και παιχνίδια τύπου λούνα παρκ (αυτά τα αυτοκινητάκια στις ράγιες). Όλα πάρα πολύ οργανωμένα και καθαρά.

Στο δρόμο που χωρίζει τη μητρόπολη από το δημαρχείο έχει στηθεί ένα αξιοζήλευτο στέιτζ όπου το μεσημέρι άκουσα να κάνει πρόβα ένα συγκρότημα 15 ατόμων (εκ των οποίων οι 4 κρουστοί!). Ο ήχος ήταν αξιοπρεπέστατος. Τίποτα φυσικά δεν στήθηκε ανοιχτό προς τον ουρανό, καθώς ο καιρός είναι απρόβλεπτος και οι βροχές συχνές.

Σύμφωνα με το πρόγραμμα θα υπάρξουν διάφορες στρατιωτικές μπούρδες, ενώ στις 23:00 ο δήμαρχος θα απευθύνει την “παραδοσιακή κραυγή της ανεξαρτησίας” (φαντάζομαι πως θα είναι μια αλληλουχία από “Βίβα”), θα ακολουθήσει ο εθνικός ύμνος του Μεξικού και πυροτεχνήματα.

Περνώντας σε δρόμο διαγωνίως του στέιτζ είδα παρατεταγμένα πέντε καμιόνια με στρατό (που φορούν ένα ενδιαφέρον κόκκινο περιβραχιόνιο με κόκκινες φούντες!). Ο ρόλος τους φυσικά εκτός από συμμετοχή στη γιορτή είναι και περισσότερο ουσιαστικός αφού υποτίθεται πως ο πόλεμος με το ζαπατιστικό στρατό δεν έχει λήξει.

Τα μαγαζιά έχουν επίσης στολιστεί με γιρλάντες στα χρώματα της σημαίας του Μεξικού (πράσινο, άσπρο, κόκκινο) και έχουν ειδικές προσφορές στα ποτά και τα φαγητά τους ειδικά για τη “μεγάλη μεξικανική νύχτα”.

Φέτος είναι διπλή επέτειος για το Μεξικό: 200 χρόνια ανεξαρτησίας και 100 χρόνια από τη Μεξικανική Επανάσταση. Βέβαια το κρατίδιο της Τσιάπας γιόρτασε χτες τα 186 χρόνια “μεξικανικότητας”, καθώς προσαρτήθηκε στο Μεξικό το 1824.

Λίγο ασυνάρτητο μου φαίνεται αυτό το ποστ, αλλά είπα έτσι να σας δώσω το κλίμα. Ντύνομαι και φεύγω για τη φιέστα… Ελπίζω να είναι καλή η μουσική!

ώρα 1:00

Λοιπόν δεν θα σας πω όλη τη γιορτή. Θα σας πω μόνο τα highlights.

1) 45 λεπτά στρατιωτική μπάντα! Εξαιρετικά μονότονη και βαρετή, αλλά του κόσμου φαίνεται ότι του άρεσε.

2) ποίημα. Ναι ναι. Ποίημα. Βγήκε ένα παλικαράκι με αστυνομική στολή και απήγγειλε το “Μεξικό πιστεύω σε σένα”, το οποίο ήταν κάτι αντίστοιχο με το “Τι είν’ η πατρίδα μου”, το οποίο απήγγειλε με στόμφο και τις ανάλογες κινήσεις. Πραγματικά σας μιλάω, μόνο εγώ το έβρισκα αστείο. Λίγο μετά ξαναβγήκε το παλικαράκι να απαγγείλει ένα ποίημα για τους νεκρούς ήρωες το οποίο παρεμβαλλόταν από φαμφάρες της μπάντας. Και ήταν τρισχειρότερο από το πρώτο ποίημα.

3) στα πέντε μπαλκόνια του δημαρχείου που ήταν ανοιχτά ήταν παρατεταγμένοι γκρίνγκος και παρακολουθούσαν. Σε μια πόλη και μια πολιτεία με πλειονότητα ιθαγενών σε αυτά τα πέντε μπαλκόνια δεν υπήρχε ούτε ένας. Μόνο ένα παλικάρι ήταν λίγο πιο σκούρο κι αυτό σε κάποια φάση βγήκε στο περβάζι έξω από το μπαλκόνι: ήταν ο φωτογράφος. Και φυσικά έκοβα και τα δυο μου χέριο ότι και ο δήμαρχος είναι γκρίνγκο. Δεν έπεσα έξω. Βγήκε στις 23:00 ακριβώς να κραυγάσει την ανεξαρτησία. Βίβα έναν έναν τους ήρωες του πολέμου της ανεξαρτησίας, βίβα Σαν Κριστόμπαλ, βίβα Τσιάπας, βίβα Μέξικο τρεις φορές κοκκινίζοντας και βάρεσε μια καμπάνα το σκοινί της οποίας κρεμόταν δίπλα στο μπαλκόνι του και η οποία φάνηκε να τον δυσκολεύει αρκετά.

Πολύ εντύπωση μου έκανε σε κάποια φάση πριν απ’ το δεύτερο ποίημα που έπαιξε η μπάντα ένα συγκεκριμένο εμβατήριο και είπε ο ομιλητής να πάρουμε στάση… μπλα μπλά, δεν θυμάμαι πώς το είπε. Πολύς κόσμος στάθηκε προσοχή, λύγισε το δεξί χέρι πάνω από την καρδιά με την παλάμι να κοιτά το δάπεδο και τον αντίχειρα ν’ ακουμπά στο στήθος. Κι αυτό χωρίς να πω πόσος κόσμος είχε βάψει τα μούτρα του στα χρώματα της μεξικανικής σημαίας, ή έστω το ένα μάγουλο…

Μου έλεγαν οι δύο Αργεντινοί που φιλοξενούν οι συγκάτοικοί μου ότι στην Αργεντινή δεν έχει τέτοια. α) γιατί κανείς δεν πιστεύει και β) γιατί μετά το τελευταίο πραξικόπημα (1976-83) δεν επιτρέπεται η δημόσια εμφάνιση του στρατού. Εμείς στη φιέστα σήμερα είχαμε και το 31 τάγμα πεζικού για παρέα.

Για να μη μακρυγορώ γιατί αρκετά βαρέθηκα σήμερα, η βραδιά περιλάμβανε και παραδοσιακούς χορούς, ένα συγκρότημα mariachi (πληκτρολογήστε το στο youtube να δείτε τι είναι) και έκλεισε με ποπ στο στέιτζ που λέγαμε, στο οποίο έφυγα. Αρκετά γιόρτασα για σήμερα…

Υ.Γ. Η “κραυγή ανεξαρτησίας” όπως γράφουν οι μεταφραστές του Φωτιά και Λόγος της Γκλόρια Μουνιός Ραμίρες είναι το κάλεσμα για τον Πόλεμο της Ανεξαρτησίας κατά των αποικιοκρατών Ισπανών που απεύθυνε ο Μιγκέλ Ιδάλγο στις 16 Σεπτεμβρίου 1810 στην πόλη Ντολόρες της πολιτείας Γκουαναχουάτο. Στις μέρες μας η επετειακή επανάληψη των λόγων του Ιδάλγο γίνεται στις 23:00 το βράδυ της 15ης Σεπτέμβρη με το χτύπημα της καμπάνας. Ακολουθεί γλέντι και φαγοπότι μέχρι το πρωί.